Οι μάχες του λαού μας στο Σύνταγμα (Μέρος ‘Δ)

Το τελευταίο μέρος του μικρού αφιερώματος στη Γενική Απεργία του 43′ και τις συγκρούσεις στο σύνταγμα…

Γενική απεργία – καθολική συμμετοχή!

200000 άνθρωποι, το ένα τέταρτο του πληθυσμού της Αθήνας βαδίζουν με άδεια χέρια απέναντι στο χαλάζι των σφαιρών.

Δεν υπάρχει πλέον θέμα πολιτικής επιστρατεύσεως. Ο Λαός νίκησε!

Την επομένη, 5 του Μάρτη, όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι πειθαρχούν στο κάλεσμα και κατεβαίνουν στην απεργία. Οι διαδηλώσεις των δύο τελευταίων εβδομάδων κόστισαν ακριβά, οι Αθηναίοι όμως ετοιμάζονται για μιαν ακόμη φορά να αντιμετωπίσουν τα αυτόματα.

Προσυγκεντρώσεις γίνονται σε όλα τα σημεία της πόλης. Τα ρεύματα συγκλίνουν και η θάλασσα του Λαού της Αθήνας προσκρούει από τις πρώτες πρωϊνές ώρες σε μια πρωτοφανή κινητοποίηση των Γερμανοϊταλών. Όταν η πρώτη φάλαγγα ξεπροβάλλει στο χώρο της Ακαδημίας, τα αυτόματα αρχίζουν να βάλουν χωρίς διακοπή. Γερμανοί τοποθετημένοι στις στέγες, ρίχνουν χειροβομβίδες μέσα στη συμπαγή μάζα του πλήθους. Οι απώλειες είναι φοβερές. Μια δύναμη όμως ανώνυμη και αποφασιστική αναβλύζει από παντού και σπρώχνει και ποδοπατά τις πρώτες ζώνες ασφαλείας – 200000 άνθρωποι, το ένα τέταρτο του πληθυσμού της Αθήνας βαδίζουν με άδεια χέρια απέναντι στο χαλάζι των σφαιρών.

Ακόμα μια φορά, το κύμα αυτό στρέφεται προς το Υπουργείο Εργασίας, που έχει μεταβληθεί σε πραγματικό φρούριο. Η φρουρά έχει δεκαπλασιαστεί και ένας λόχος Γερμανοί υποστηρίζουν του Ιταλούς. Η πρώτη έφοδος των διαδηλωτών αποτυχαίνει κάτω από τα πυρά. Ύστερα από μια μικρή ταλάντευση, η μάζα ορμά παράλογα, τρελά, ασυγκράτητα. Αέρα! Ούτε οι νεκροί, ούτε το αίμα δεν αναχαιτίζουν αυτήν την ορμή, το πλήθος κατευθύνεται στο στόχο του, συνεπαρμένο από τον ίλιγγο της εφόδου. Οι χειροβομβίδες και τα αυτόματα δεν μπορούν πια να χρησιμοποιηθούν. Δυνάμεις ασφαλείας και διαδηλωτές ρίχνονται στην πάλη σώμα με σώμα. Η μάζα αρπάζει, ξεσκίζει, καταπίνει τους στρατιώτες. Για άλλη μια φορά το υπουργείο παραδίνεται στις φλόγες.

Η αιματοχυσία εξακολουθεί στο τετράγωνο ώσπου όλα τα αρχεία και όλα τα γραφεία γίνονται στάχτη.

Λίγες μέρες νωρίτερα ο Χίτλερ είχε απαγγείλει με τσακισμένη φωνή τον επικήδειο των στρατευμάτων του Στάλινγκραντ. Δεν θα του είναι τώρα δυνατό να χαλαρώσει την πίεσή του στην Ελλάδα, και να αντλήσει από κει τις μονάδες που τόσο έχει ανάγκη στο ρωσικό μέτωπο:

“Πρέπει να ξεμπερδέψουμε μ’ αυτές τις ψείρες”. Δε θα ξεμπερδέψει όμως ποτέ.

Κανείς δε θα μάθει πόσοι νεκροί μαζεύτηκαν από τους δρόμους της Αθήνας εκείνη τη 5η του Μάρτη. Από την πλευρά των πολιορκητών, αναφέρθηκαν 200 βαριά τραυματίες και πάνω, χωρίς να υπολογιστούν εκείνοι που έγκαιρα μεταφέρθηκαν από τους φίλους τους ή βοηθήθηκαν από τους γείτονες.

Οι δυνάμεις κατοχής είχαν περισσότερους από 60 βαριά τραυματισμένους και 20 περίπου νεκρούς. Οι πιο πολλοί πέθαναν από κατάγματα στο κρανίο και από…στραγγαλισμό.

Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Δαμασκηνός είναι μια επιβλητική προσωπικότητα. Γενειοφόρος και γιγαντόσωμος φθάνει τα δύο μέτρα και χρωστά την εκλογή του στην κυβέρνηση Κουϊσλιγκς. Ο Μεταξάς που δεν χώνευε την αξιοπρέπειά του και τις φιλοδοξίες του, τον είχε παραμερίσει από το θώκο της πιο υψηλής εκκλησιαστικής αρχής. Η ιστορία όμως της ορθόδοξης εκκλησίας συνδέεται με τις παραδόσεις της ελληνικής αντίστασης και την εποποιία των κλεφτών. Ο Δαμασκηνός θεωρεί πως έφτασε η ώρα να συνταχθεί μ’ αυτήν την παράδοση. Ξέρει να επιβάλλεται στους συνομιλητές του και σε αρκετές περιπτώσεις ο γερμανός επιτετραμμένος Άλτεμπουργκ και ο ιταλός ομόλογός του Κίτζι, πέρασαν μερικές δύσκολες στιγμές μαζί του καθώς θυμούνται μια φεγγαρόλουστη νύχτα που υποχρέωσε τις δυνάμεις κατοχής να ξεθάψουν τα πτώματα 32 ομήρων, όπως και τη θρησκευτική του ομιλία μπροστά στους ανοιχτούς τάφους. Ο ηρωισμός του ελληνικού Λαού κάνει τον αρχιεπίσκοπο να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων και να θέλει να προβάλλει ως γνήσιος συνεχιστής των αρχιερέων του Βυζαντίου.

Την αντίσταση και τον αγώνα στους δρόμους ενάντια στην επιστράτευση δεν την οργάνωσε βέβαια η Εκκλησία της Αθήνας. Ο Δαμασκηνός όμως αισθάνεται πως μπορεί να μιλήσει στο όνομα του ποιμνίου του.

Το πρωί της 5 Μάρτη πηγαίνει στον Άλτεμπουργκ.

“- Εξοχώτατε σας το λέω απερίφραστα: αποφάσισα να τεθώ προσωπικά επικεφαλής του κινήματος της ολοκληρωτικής αντιστάσεως κατά της ‘πολιτικής επιστρατεύσεως’.”

Ο Άλτεμπουργκ δεν πιστεύει στ’ αυτιά του.

“-Αν καταλαβαίνω καλά, θα βρεθώ στην ανάγκη να διατάξω τη σύλληψη του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος, σαν υπευθύνου για την υποκίνηση μιας επαναστατικής εξεγέρσεως.”

Ο Δαμασκηνός δεν πήγε για να επιτρέψει στον επιτετραμμένο να ορθώσει το ανάστημά του και τον κοίταξε περιφρονητικά από το ύψος του:

“-Αν μέχρι τις 7 Μαρτίου, δεν υπάρξει επίσημη διάψευση για την ‘πολιτική επιστράτευση’, οι καμπάνες των εκκλησιών θα ηχήσουν πένθιμα και θα σκορπίσουν παντού το μήνυμά τους. Το Ράιχ, μπορεί να αναλογιστεί όπως θέλει τις συνέπειες.”

Η διαδήλωση της 5ης Μάρτη δεν είχε σχέση με τον Αρχιεπίσκοπο, και ο Άλτεμπουργκ το ξέρει πολύ καλά, ψάχνει όμως για συνομιλήτή.

Το ημερολόγιο της ‘Ανωτάτης Διοικήσεως Νοτίου Ελλάδος’ όπου καταγράφονται τα γεγονότα των τελευταίων ημερών με τηλεγραφική συντομία, αναφέρει πολύ καλά από που προέρχεται το κίνημα.

“4 Μαρτίου 1943, Εις τας Αθήνας εξερράγησαν, δια πρώτη φοράν, σημαντικαί απεργίαι εις τον ελληνικόν τύπον, την Διοίκησιν, και την Τράπεζαν Αθηνών. Αι απεργίαι υποκινούνται από τους κομμουνιστάς και κατευθύνονται κατά της πολιτικής επιστρατεύσεως.”

“5 Μαρτίου 1943. Εις τας Αθήνας έλαβον χώραν, κατά τη διάρκειαν της πρωίας διάφοροι διαδηλώσεις. Αι φάλαγγες των διαδηλωτών διελύθησαν από την Φελντ Ζενταμερι και του Ιταλούς. Αι διαδηλώσεις υποκινούνται από τους κομμουνιστάς και διευθύνονται κατά της πολιτικής επιστρατεύσεως.”

Ο Χίτλερ πιεζόμενος από την ανάγκη να εξασφαλίσει εφεδρείες, συνιστά να γίνει ένα άνοιγμα. Ο Αλτεμπουργκ ελπίζει να εξασφαλίσει τη μεσολάβηση του αρχιεπισκόπου. Προτείνει να περιοριστεί η έκταση των μέτρων που προβλέπονται. Μόνο ‘ειδικευμένοι’ εργάτες θα κληθούν με ατομικές προσκλήσεις και δίνει διαβεβαιώσεις ότι σε καμμιά περίπτωση δεν θα σταλούν έξω απ’ την Ελλάδα. Τέτοιος είναι ο πανικός που η κυβέρνηση προσπαθεί να ξεπεράσει τις διεκδικήσεις των δημοσίων υπαλλήλων και συμφωνείσε μια αύξηση 15% των μισθών με αναδρομική ισχύ από τη 1η Γενάρη.

Η απεργία όμως συνεχίζεται και οι παραχωρήσεις της κυβέρνησης Λογοθετόπουλου είναι ανίσχυρες να αφοπλίσουν την εξέγερση. Ο Δαμασκηνός έχει μια λαμπρή ευκαιρία να δειχτεί ανένδοτος στο Άλτεμπουργκ.

“-Κατηγορηματικά όχι εξοχώτατε. Οι καμπάνες θα χτυπήσουν.”

Ο Άλτεμπουργκ καλεί το Βερολίνο.

Ο επιτετραμμένος είναι ο μόνος που ακούει την απάντηση. Είναι σύντομη. Νικημένος, αλλά και ανακουφισμένος μαζί, γυρίζει προς τον Δαμασκηνό.

“-Δεν υπάρχει πλέον θέμα πολιτικής επιστρατεύσεως.”