Immanuel Wallerstein: Πώς θα αξιολογούσε η Αλ-Κάιντα τα επιτεύγματά της;

Φαντάζομαι μια συζήτηση στις 11 Σεπτεμβρίου του 2011, στην οποία οι αρχηγοί της Αλ-Κάιντα αξιολογούν τα επιτεύγματά τους δέκα χρόνια μετά τις επιθέσεις τους σε αμερικάνικο έδαφος. Νομίζω ότι θα ήταν χαρούμενοι με αυτά που έχουν καταφέρει.

Για να το καταλάβουμε αυτό, θα πρέπει να σκεφτούμε τι υποτίθεται ότι περίμεναν οι ίδιοι να πετύχουν με τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Τότε ο Οσάμα Μπιν Λάντεν [Osama Bin Laden] έθεσε ξεκάθαρα τους μακροπρόθεσμους στόχους. Είπε ότι ήθελε να απαλείψει ογδόντα χρόνια ταπείνωσης του Ισλαμικού κόσμου. Ογδόντα χρόνια; O Μπιν Λάντεν αναφερόταν στη διάλυση του χαλιφάτου το 1924 (όχι ακριβώς ογδόντα χρόνια) από τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ [Mustafa Kemal Ataturk]. Ο διακηρυγμένος στόχος του Μπιν Λάντεν ήταν η επαναδημιουργία του χαλιφάτου σε ολόκληρο το μουσουλμανικό κόσμο, πιθανώς από έναν  απευθείας απόγονο του Μωάμεθ [Muhammed] και κυβερνώμενο υπό τη σαρία (στμ: ο ισλαμικός νόμος).*

Τι στεκόταν εμπόδιο σε αυτό τον στόχο; Τρία βασικά εμπόδια. Το πρώτο ήταν οι ΗΠΑ, που χρησιμοποιούσαν την ισχύ τους για να υποτάσσουν τον Ισλαμικό κόσμο. Το δεύτερο και το τρίτο ήταν οι κυβερνήσεις της Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν, που ο Μπιν Λάντεν θεωρούσε πυλώνες υποστήριξης των ΗΠΑ εντός του ισλαμικού κόσμου, και τις οποίες κυβερνήσεις ανακήρυξε ως “μη-ισλαμικές”[un-Islamic]

Και πώς η επίθεση στις 11/9 θα βοηθούσε σε αυτό το στόχο; Ας ακολουθήσουμε το σκεπτικό του. Η ευθεία και εντυπωσιακή επίθεση στις ΗΠΑ, στο έδαφος τους, θα αναδείκνυε το γεγονός πως οι ΗΠΑ είναι ένας “χάρτινος τίγρης” και θα εγκαθίδρυε ένα καθεστώς φόβου στους αμερικάνους για την ασφάλεια και το συλλογικό τους μέλλον. Μόλις την τελευταία βδομάδα, η Αλ-Κάιντα επέκρινε δημοσίως τον πρόεδρο Αχμαντινετζάντ [Ahmadinejad] του Ιράν γιατί υπονόησε πως η 11η Σεπτεμβρίου ήταν έργο των αμερικάνων και όχι της Αλ-Κάιντα.

Οι Αμερικάνοι, ήλπιζε ο Μπιν Λάντεν, θα οδηγούνταν σε έναν ατέρμονο “πόλεμο”- έναν πόλεμο που δε θα μπορούσαν να κερδίσουν, ακόμα κι αν δεν τον “έχαναν” με βραχυπρόθεσμους στρατιωτικούς όρους. Ο Μπιν Λάντεν περίμενε πως η συνεχής φθορά του ατελείωτου πολέμου σταδιακά θα εξουθένωνε τις ΗΠΑ, και θα τους κόστιζε τόσο υλικά όσο και γεωπολιτικά. Αν αυτή ήταν η πρόθεση του Μπιν Λάντεν, είναι δύσκολο να βρεις επιχειρήματα το 2011 που να δείχνουν ότι έκανε λάθος.

Αλλά γιατί να προσπαθήσει τότε να ρίξει και τις κυβερνήσεις της Σ. Αραβίας και του Πακιστάν; και πώς; Η ανάλυση του Μπιν Λάντεν ήταν πως και οι δύο κυβερνήσεις- που θεωρούσε διεφθαρμένες εκτός από μη-ισλαμικές[un-Islamic] – ήταν ικανές να επιβιώσουν, ακόμη και να ευημερεύσουν, χάρη στην αμφισημία του λόγου τους. Και οι δύο αναζητούσαν την υποστήριξη και των δυτικών, υλιστικών ελίτ και των ισλαμικών κοσμικών δυνάμεων μιλώντας σε δύο διαφορετικές γλώσσες- μία στο δυτικό κόσμο και μια διαφορετική στο εσωτερικό.

Η στρατηγική του Μπιν Λάντεν ήταν να εκθέσει αυτή τη διγλωσσία, αναγκάζοντάς τες να διαλέξουν μεταξύ των δύο ρητορικών. Για να συμβεί αυτό, βασίστηκε στην πίεση των ΗΠΑ- σαν αποτέλεσμα της 11ης Σεπτεμβρίου- ώστε να τον βοηθήσουν να καταφέρει αυτό που ήθελε. Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ θα μετατρέπονταν σε πράκτορά του, πιέζοντας το Σαουδαραβικό και Πακιστανικό καθεστώς να σταματήσουν την  αμφισημία τους.

Το 2011, φαίνεται καθαρά ότι ακριβώς αυτό συμβαίνει στο Πακιστάν. Καθώς η στρατιωτική κατάσταση γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη για τις ΗΠΑ στο Αφγανιστάν, οι ΗΠΑ γίνονται ολοένα και πιο ανυπόμονες με το γεγονός ότι το καθεστώς του Πακιστάν- ή τουλάχιστον ένα ισχυρό κομμάτι του που είναι οι μυστικές υπηρεσίες, το ISI- υποστηρίζει καθαρά διάφορες ομάδες που μάχονται τις ΗΠΑ στο Αφγανιστάν: τους Ταλιμπάν, το δίκτυο Χακάνι, ακόμα και την ίδια την Αλ-Κάιντα.

Το Κογκρέσο των ΗΠΑ έχει γίνει πολύ ανήσυχο και θέλει να κόψει τη βοήθεια προς το Πακιστάν. Ο νέος υπουργός άμυνας των ΗΠΑ, Λίον Πανέτα [Leon E. Panetta], πιέζει για ανάληψη στρατιωτικής δράσης εντός του Πακιστάν. Ακόμα και ο ναύαρχος Μάικλ Μάλεν [Michael Mullen], απερχόμενος πρόεδρος του Γενικού Επιτελείου Στρατού, που συνιστούσε μέχρι τώρα μεγάλη σύνεση όσον αφορά το Πακιστάν (αντανακλώντας και μια ευρέως διαδεδομένη διστακτικότητα εντός των στρατιωτικών δυνάμεων των ΗΠΑ για εμπλοκή σε μία ακόμα γεωγραφική περιοχή) δείχνει να έχει χάσει την υπομονή του και προχώρησε σε ανοιχτή κριτική της Πακιστανικής κυβέρνησης.

Η απάντηση του Πακιστάν; Ο υπουργός εσωτερικών, Ρεχμάν Μαλίκ [Rehman Malik], με τη σειρά του κατηγόρησε ανοιχτά τις μονομερείς επιθέσεις των ΗΠΑ σε ισλαμιστές μαχητές στο Πακιστάν. Απαίτησε οι ΗΠΑ να “σεβαστούν την εθνική κυριαρχία μας”. Οι Πακιστανοί κάλεσαν τους υπόλοιπους κοντινούς συμμάχους τους να τους υποστηρίξουν. Πέτυχαν μια ανοιχτή υποστήριξη της υπεράσπισης της “κυριαρχίας” τους από τον κινέζο αντιπρόεδρο. Και ο αρχηγός της ISI πέταξε στη Σαουδική Αραβία για σύσφιξη της κοινής αντίστασης του Πακιστάν και της Σαουδικής Αραβίας απέναντι στις πιέσεις των ΗΠΑ.

Η Αλ-Κάιντα μπορεί να είναι πολύ ικανοποιημένη, που η δολοφονία του αρχηγού τους από τις ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ προκάλεσε αυτή την ανοιχτή αντιπαράθεση ανάμεσα στους ηγέτες ΗΠΑ και Πακιστάν, γιατί έφερε στο φως της δημοσιότητας τη διαίρεση που υπάρχει εντός της Πακιστανικής κυβέρνησης, μεταξύ αυτών που συνωμοτούσαν για να κρύψουν τον Μπιν Λάντεν (και άρα δεν ενημερώθηκαν από τις ΗΠΑ για την επικείμενη επιδρομή) και αυτών που συνεργάστηκαν με την κυβέρνηση των ΗΠΑ και υπέδειξαν την τοποθεσία που βρισκόταν ο Μπιν Λάντεν. Η κοινή γνώμη του Πακιστάν καταδικάζει σχεδόν ομόφωνα την αμερικάνικη επιχείρηση.

Σήμερα η αμερικανοπακιστανική συμμαχία είναι, όλοι συμφωνούν, εξαιρετικά εύθραυστη. Η Αλ-Κάιντα αναμφίβολα αυτό-συγχαίρεται. Έχει καταφέρει να υποσκάψει το ίδιο καλά τις βάσεις του Σαουδαραβικού καθεστώτος; Όχι και τόσο. Η κυβέρνηση της Σ. Αραβίας έχει καταφέρει να συνεχίζει ως ένα βαθμό την αμφισημία της, αλλά μόνο επειδή παίρνει μεγαλύτερες αποστάσεις από τις πολλαπλές δράσεις των ΗΠΑ στον αραβικό κόσμο. Το Σαουδαραβικό καθεστώς είναι εμφανώς ανήσυχο ότι μπορεί να επαναληφθεί η κατάρρευση που επήλθε στις σχέσεις ΗΠΑ και Πακιστάν.

Οι χειρισμοί της Σαουδικής Αραβίας για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης περιλαμβάνουν ένα συνδυασμό: εντυπωσιακής σταθερότητας στο εσωτερικό, κάποιες πρόσθετες παραχωρήσεις στις ελίτ (βλέπε τη νέα ανακοίνωση σε σχέση με το δικαίωμα ψήφου των γυναικών), ευθεία ανάμειξη όποτε είναι απαραίτητο ώστε να διατηρηθούν οι κυβερνήσεις των γειτονικών κρατών του Κόλπου (βλέπε τη στρατιωτική βοήθεια στην κυβέρνηση του Μπαχρέιν), και αυξημένη οικονομική και διπλωματική βοήθεια στους Παλαιστίνιους. Αλλά θα είναι αρκετά όλα αυτά; Το μεγαλύτερο πρόβλημα του καθεστώτος είναι η καταπιεσμένη, εριστική σιιτική μειονότητα, που συμπτωματικά είναι συγκεντρωμένη ακριβώς εκεί που υπάρχουν τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου. Επιπρόσθετα, η Αλ-Κάιντα δε βοηθάει το Σαουδαραβικό καθεστώς να αντιμετωπίσει έξυπνα τη σιιτική μειονότητα.

Πώς συνοψίζουμε λοιπόν; Είναι αλήθεια, οι ηγέτες της Αλ-Κάιντα έχουν επανειλημμένα σκοτωθεί από τις ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ. Όντως, χάσανε και τον ίδιο τον Μπιν Λάντεν. Αλλά αυτό δε φαίνεται να τους πτοεί. Η Αλ-Κάιντα έχει γίνει ένα ισλαμικό “franchise”, και φαίνεται ότι φτιάχνονται συνεχώς ομάδες που επιθυμούν να ενεργούν υπό αυτό το όνομα, ακόμα κι αν στην πράξη δρουν αυτόνομα. Οι ΗΠΑ είναι ξεκάθαρα πιο αδύναμες γεωπολιτικά σήμερα απ’ ότι το 2001. Το Πακιστανικό καθεστώς δίνει μάχη επιβίωσης. Και η Σαουδική Αραβία είναι πολύ ανήσυχη.

Μπορεί χαλιφάτο να μην έχει γίνει ακόμα, αλλά οι ηγέτες της Αλ-Κάιντα είναι ανυπόμονα υπομονετικοί. Επιχειρησιακά, είναι ανυπόμονοι. Στρατηγικά, είναι πολύ υπομονετικοί.

* Με τον όρο χαλιφάτο εννοείται το πολιτικό-θρησκευτικό κράτος, ιστορική πλέον μορφή κεντρικής διακυβέρνησης του Ισλάμ, που διαμορφωνόταν από τη μουσουλμανική κοινότητα, τη γη και τους διαφορετικούς λαούς που είχε υπό την κυριαρχία της η ισλαμική αυτοκρατορία, κατά τους αιώνες που ακολούθησαν τον θάνατο του προφήτη Μωάμεθ το 632. Ο όρος καταργήθηκε το 1924, από τον Τούρκο ηγέτη Κεμάλ Ατατούρκ. (http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CF%86%CE%AC%CF%84%CE%BF)

πηγή στα αγγλικά:  http://www.iwallerstein.com/alqaeda-assess-achievements/

Μετάφραση: Γιώργος Μαριάς

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: