Επανάκτηση της πόλης για αντικαπιταλιστική πάλη.

του Θάνου Ανδρίτσου

Το κείμενο αυτό είναι ο επίλογος σε μια πρόσφατη εργασία με τίτλο «το Πάρκο Ναυρίνου και η πλατεία Συντάγματος. Μια συζήτηση για τον κομμουνισμό». Παραθέτουμε το κομμάτι αυτό γιατί τοποθετείται πάνω σε αρκερά επίκαιρα ερωτήματα που τροφοδοτούνται και από τις εξελίξεις με τη ΔΕΗ και την Χαλυβουργία. Ολόκληρο το κείμενο θα αναρτηθεί τις επόμενες μέρες. Στο θέμα θα επανέρθουμε το αμέσως επόμενο διάστημα με ειδικότερα κείμενα.

Επανάκτηση της πόλης για αντικαπιταλιστική πάλη.

Φτάνοντας στο τέλος αυτού του κειμένου γνωρίζω ότι πολλά θέματα τέθηκαν χωρίς την απαραίτητη πληρότητα, ενώ περισσότερα ήταν τα ερωτήματα που δεν θα επιχειρήσω να απαντήσω. Θα προσπαθήσω όμως να τοποθετηθώ σε ένα βασικό. Αφού, η λογική των «ρωγμών» του Holloway δεν με καλύπτει, αφού η επανάκτηση των κοινών μου φαίνεται ελλιπής τι νόημα μπορεί να έχει εν τέλει ο χώρος, σήμερα; Μήπως, στο κεντρικό μου θέμα, φαίνεται σαν η συζήτηση για τον κομμουνισμό και το κομμουνιστικό πρόγραμμα σήμερα να μην πιάνει εγχειρήματα αυτοδιαχείρισης και επανάκτησης ή δημιουργίας δημόσιου χώρου;

Και αν είναι έτσι το σόι αντιπαράθεση μεταξύ του πάρκου Ναυαρίνου και της πλατείας Συντάγματος έχει νόημα να κάνει κανείς; Μήπως όλα είναι ανούσια μπροστά στη συσπείρωση στους χώρους δουλειάς. Μήπως είναι καταδικασμένα για πάντα να αποτυγχάνουν;

Θα προσπαθήσω όμως να ανασυνθέσω το ερώτημα. Είναι αλήθεια ότι αρνούμαι την υπέρβαση των «παραδοσιακών μορφών» του εργατικού κινήματος, τα συνδικάτα και τα συμβούλια, πολλώ δε μάλλον την εκτίμηση ότι αποτελούν εκ των πραγμάτων ρεφορμιστικά όργανα, όπως υποστηρίζεται από αναρχικά ρεύματα. Αντιθέτως υπερασπίζομαι την αναγέννηση του εργατικού κινήματος για να παίξει το ρόλο της επαναστατικής πρωτοπορίας. Είναι αλήθεια επίσης ότι συμφωνώ με πλευρές κριτικής όπως ενός κειμένου με τίτλο «Στρατηγικές για την αντικαπιταλιστική μετάβαση» στο ιστολόγιο Lenin’s Tomb: «Το γεγονός ότι αυτές οι σπερματικές κομμούνες δημιουργούνται σε πλατείες και όχι σε χώρους εργασίας υποδεικνύει ότι, ανεξάρτητα από το αν η τάξη αναγνωρίζεται ως ένας κεντρικός ανταγωνισμός πίσω από αυτό τον αγώνα, οι παραγωγικές σχέσεις δεν σχηματίζουν έναν άμεσο στρατηγικό χώρο για τους διοργανωτές.»[1]

Όμως, σκέφτομαι, τις περισσότερες φορές οι κομμούνες έξω αλλά και σε συνεργασία με τα εργοστάσια δεν έβρισκαν τον στρατηγικό τους χώρο; Πολλές φορές η ταξική πάλη δεν συγκροτούταν και γύρω από αυτό που πρώτος ο Lefebvre όρισε σαν δικαίωμα στην πόλη; Άρα πάμε ξανά το ερώτημα. Ποιος ο ρόλος της πόλης και του δημόσιου χώρου, στη προσπάθεια της αντικαπιταλιστικής ανατροπής, στην προσπάθεια για τις νέες νικηφόρες κομμούνες;

Για άλλη μια φορά θα προτείνω τη σκέψη του Harvey. Είμαι, μάλιστα, τυχερός, γιατί πάνω ακριβώς στο θέμα αυτό, επικεντρώνεται το πιο πρόσφατο κείμενο του με τίτλο «Οι αστικές ρίζες των οικονομικών κρίσεων. Επανάκτηση της πόλης για την αντικαπιταλιστική πάλη». Υποστηρίζει ότι πολλές φορές δεν ήταν το εργοστάσιο ο κυρίαρχος χώρος που εκδηλωνόταν η ταξική πάλη, ούτε οι βιομηχανικοί εργάτες πάντα το πιο πρωτοπόρο κομμάτι του προλεταριακού αγώνα. Δεν ήταν αυτό το παράδειγμα της Παρισινής Κομμούνας. Πάνω σε αυτό ήρθε μια διαφορετική ερμηνεία, κυρίως από τον Castells που αναφέρει ότι δεν ήταν μια προλεταριακή εξέγερση ή ένα κίνημα με βάση την τάξη αλλά ένα αστικό κοινωνικό κίνημα που διεκδικούσε το δικαίωμα στην πόλη παρά αναζητούσε έναν επαναστατικό δρόμο για την οικοδόμηση μιας αντικαπιταλιστικής εναλλακτικής. Και αναρωτιέται θριαμβευτικά ο Harvey: Γιατί δεν μπορούσε να είναι και τα δύο; Γιατί δεν μπορούμε να αντιληφθούμε και την πόλη ως σύνολο και τα υποκείμενα που παράγουν την αστικοποίηση σαν δημιουργούς κοινωνικού πλούτου των οποίων η υπεραξία καρπώνεται από το κεφάλαιο; Και γιατί να μην αντιληφθούμε το δικαίωμα στην πόλη σαν την αναζήτηση του ελέγχου σε αυτό που η εργατική τάξη έχει παράξει;

Στο σημείο αυτό ο Harvey συναντά τον Hardt και τον Negri, για να τους υπερβεί. Ναι, η πόλη είναι εργοστάσιο πλούτου, παραγωγός κοινών. Η κατάληψη αυτών όμως δεν είναι παρά ταξική πάλη, αντικαπιταλιστικό, επαναστατικό αίτημα «Η παραγωγή και η αναπαραγωγή της αστικής ζωής, αν και ένα κομμάτι της μπορεί να “απορριφθεί” (μια ατυχής λέξη) σαν “μη παραγωγική” σύμφωνα με τον Μαρξιστικό κανόνα, είναι παρόλα αυτά κοινωνικά απαραίτητη, κομμάτι των παρεπόμενων της αναπαραγωγής των ταξικών σχέσεων μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας.» (Harvey, 2012).

Για να τεκμηριώσει τη θέση του χρησιμοποιεί πλείστα παραδείγματα και ιστορικούς  που δείχνουν πόσο καθοριστική πλευρά της προλεταριακή πάλης ήταν η χωρική οργάνωση μέσα στην πόλη. Τέτοια ήταν τα «Σπίτια του Λαού» στη διάρκεια των Εργατικών Συμβουλίων του Τορίνο. Τέτοιες ήταν μορφές αλληλεγγύης έξω από τα εργοστάσια σε απεργίες όπως του Flint του 1937 ή στις απεργίες των ανθρακωρύχων. Τέτοιας μορφής ήταν μερικά από τα πιο σημαντικά κινήματα του μεσοπολέμου στις ΗΠΑ με επιτροπές αστέγων κ.α. «Η οργάνωση της κοινότητας υπήρξε εξίσου σημαντική στη διεξαγωγή των εργατικών αγώνων με την οργάνωση στο χώρο εργασίας.» Μάλιστα προχωρά ακόμα παραπέρα αναφερόμενος στις προτάσεις των Fletcher και Gasapin που μιλούν για εργατικές ενώσεις σε επίπεδο κοινότητας ή ακόμα και για συνδικάτα τέτοιας μορφής.

Για τον Harvey το ζήτημα της «οργάνωσης της πόλης» είναι ένα από τα σημεία- κλειδιά πάνω στα οποία οφείλει να δουλέψει η Αριστερά ώστε να αναζωογονηθεί η αντικαπιταλιστική πάλη. Θα συμφωνήσω μαζί του. Αυτό είναι και μια από τις σοβαρότερες διεργασίες που λαμβάνουν χώρα αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα. Νομίζω ότι προπλάσματα τέτοιων μορφών είναι ή μπορούν να γίνουν οι λαϊκές συνελεύσεις, οι επιτροπές αλληλεγγύης, οι πρωτοβουλίες άρνησης πληρωμών στα χαράτσια κ.α. Σε αυτή την κατεύθυνση οι μορφές που αναφερόταν ο Holloway, όπως των συνελεύσεων ανέργων, αποτελούν πραγματικό στοίχημα για την επόμενη περίοδο. Όχι όμως σαν φαντασιακές κοινότητες «υπαρκτού κομμουνισμού» αλλά σαν εργαλεία διεύρυνσης και προώθησης της αντικαπιταλιστικής πάλης. Ο συνδυασμός του αγώνα στους χώρους δουλειάς, με τοπικές επιτροπές, συνελεύσεις ανέργων και κάθε μορφή οργάνωσης στην πόλη θα αποτελέσει το αναγκαίο μέτωπο ανατροπής της σημερινής βαρβαρότητας.

Εδώ λοιπόν επανέρχονται και τα παραδείγματα ανάκτησης του δημόσιου χώρου. Μπορούν να γίνουν εργαλεία καθοριστικά για την εξέλιξη της ταξικής πάλης. Ειδικά σε μια χώρα που η πλειοψηφία των εργαζομένων δουλεύει σε χώρους με λίγους εργαζόμενους ενώ ταυτόχρονα η ανεργία καλπάζει. Όχι όμως σαν «αυτόνομες ζώνες» στον καπιταλισμό, όχι σαν οάσεις από την καθημερινότητα αλλά σαν «συνδικάτα» νέα μορφής, έκφρασης των ταξικών συμφερόντων και αναμέτρησης με το κεφάλαιο μέχρι την αντικαπιταλιστική επανάσταση. Αλλά και σαν μορφές δημοκρατίας που πράγματι μπορούν να γίνουν πειράματα μιας άλλης κοινωνίας, μιας κοινωνίας που δεν μπορεί όμως να βρίσκεται μέσα σε αυτή.

Μπορούν να επιτελέσουν ένα τέτοιο ρόλο; Η ιστορία θα το δείξει. Αν όμως καλούμουν να αποφασίσω θα έλεγα ότι, με όλα τα προβλήματα, η πλατεία Συντάγματος αναμετρήθηκε με την ανάγκη αυτή, ενώ το πάρκο Ναυαρίνου λιγότερο. Με μια έννοια, ως εγχείρημα αυτοοργάνωσης, το πάρκο Ναυαρίνου κρίνεται αποτελεσματικότερο της πλατείας Συντάγματος. Διατηρήθηκε και υπάρχει ακόμα, ενώ η πλατεία, τουλάχιστον με τη μορφή της κατάληψης του δημόσιου χώρου, όχι. Από την άλλη, οι μέρες που λειτούργησε η πλατεία και η λαϊκή συνέλευση κλόνισαν την κυβέρνηση και το σύστημα περισσότερο από δέκα πάρκα Ναυαρίνου. Και από αυτή την οπτική υποστηρίζω ότι παρά την αντιφατικότητα, παρά την εντονότερη ταξική και πολιτική ασάφεια, παρά τα τεράστια προβλήματα και παρά το σύντομο της διάρκειας, το πείραμα της κατάληψης του δημόσιου χώρου σαν εργαλείο στα πλαίσιο ενός κινήματος όπως επιχειρήθηκε στο Σύνταγμα παρέχει κρισιμότερα διδάγματα και θέτει μεγαλύτερα ερωτήματα.

Όμως το θέμα δεν είναι η σύγκριση ή η βαθμολόγηση. Η απάντηση είναι πολλές πλατείες και πολλά πάρκα, αλλά πάνω στην κατεύθυνση που περιέγραψα. Ειδάλλως τα εγχειρήματα αυτά, είτε διατηρούνται είτε όχι, θα επιτελούν μικρότερο ρόλο από ότι θα τους αναλογεί.

Μα καλά, πως γίνεται, τρελάθηκε κάποιος και δεν του αρέσει ένα όμορφο πάρκο; Τι το κακό έχει; Ή μήπως ότι δεν είναι επαναστατικό ή σκληρή ταξική πάλη δεν έχει σημασία, όπως είναι μια όμορφη ταινία σε ένα θερινό σινεμά ή ένας καλοκαιρινός περίπατος. Όμως έχει έρθει η στιγμή να μην σκεφτόμαστε μόνο τι είναι καλό. Αλλά και τι είναι αυτό που θα μας απαλλάξει από το κακό που έχει κατακλύσει όλο τον κόσμο.

Για κατακλείδα ένα ακόμα στιγμιότυπο μετά από τόσα:

Στιγμιότυπο χ:

Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές δύο σημαντικά γεγονότα αποσπούν τη προσοχή μου. Στο κτίριο έκδοσης των λογαριασμών της ΔΕΗ έχει κάνει κατάληψη η ΓΕΝΟΠ ενάντια στα χαράτσια. Χιλιάδες κόσμου έσπευσε για να περιφρουρήσει το κτίριο από επαπειλούμενη έφοδο της αστυνομίας. Μερικά χιλιόμετρα μακριά οι εργάτες της Χαλυβουργίας βρίσκονται σε απεργία για πάνω από 20 μέρες. Κρατούν κατειλημμένο το εργοστάσιο μέχρι να δικαιωθεί ο αγώνας τους. Καθημερινά εργαζόμενοι, σωματεία και κάτοικοι της περιοχής τους επισκέπτονται, τους στηρίζουν με χρήματα, τρόφιμα και άλλα είδη, στέκονται πλάι τους στην περιφρούρηση και δηλώνουν τη συμπαράσταση τους. Πριν μερικές μέρες, μαθητές από κοντινό σχολείο ήρθαν με τους καθηγητές κρατώντας ένα πανό που έγραφε. «Είμαστε μαζί σας. Κουράγιο». Όχι δεν είναι ιστορία προερχόμενη από τη λενινιστική εμμονή κάποιου. Το ημερολόγιο γράφει, 23/11/2011.   


[1] Anonymous, Strategies for the anticapitalist transition, http://leninology.blogspot.com/2011/10/strategies-for-anticapitalist.html

2 Σχόλια to “Επανάκτηση της πόλης για αντικαπιταλιστική πάλη.”

  1. Άτυχη σύγκριση. Το πάρκο Ναβαρίνου ήταν απότοκος μιας εξέγερσης αυτή του Δεκέμβρη του 2008 από την οποία τέτοιες πρωτοβουλίες δυστυχώς έχουν απομείνει μόνο το πάρκο Ναβαρίνου (δες τι έγινε με τον Γαλαξία στην Ν. Σμύρνη πχ), ενώ η πλατεία Συντάγματος ήταν κίνημα κι αυτό εξηγεί από μόνο του τα διαφορετικά χαρακτηριστικά. Από την άλλη η εμμονή να «διαλέξουμε» μορφές κρύβει την αδυναμία να μετασχηματίσουμε το υπάρχον, να οξύνουμε τις ριζοσπαστικές τάσεις τους, εν ανάγκη να συγκρουστούμε με διαθέσεις και απόψεις που μπορεί να πλειοψηφούν στον κόσμο που αγωνίζεται. Τελικά το αδιανόητο είναι πως σε μια εποχή που ο αντίπαλος είναι πιο γυμνός από ποτέ, ούτε η αριστερά (εντός και εκτός κοινοβουλίου) ούτε ο χώρος της αναρχο – αυτονομίας μπορεί να δώσει όραμα και προοπτική σε τέτοιους αγώνες, κι για αυτό δεν γίνεται πουθενά λόγος, καθώς έχουν αλλοιωθεί ένθεν κι ένθεν τα κριτήρια που βλέπεις την νίκη ενός κινήματος ή μιας μορφής. Δηλαδή στο κατα πόσο φέρνει την τάξη σε καλύτερη κοινωνική και οικονομική θέση, πόσο δημιουργεί δομές που την εξυπηρετούν και βοηθούν στο να γίνει τάξη για τον εαυτό, πόσο αυτός ο αγώνας μετατρέπεται σε μια διελκυστίνδα εξουσίας με την ίδια της αστική τάξη, το κεφάλαιο και το αστικό κράτος. Δηλαδή πόσο μπαίνει ουσιαστικά το ζήτημα του «ποιός εξουσιάζει την ζωή ποιού». Και οι αγώνες με έμπρακτη θυσία ή και νίκες πάντα μετατοπίζουν συνειδήσεις πολύ περισσότερο από οποιονδήποτε οραματικό λόγο ή ραφιναρισμένη κριτική – πρόταση. Εν τέλει δεν είναι θέμα μεταμοντέρνου, κλασσικού ή ορθολογιστικού αλλά ζήτημα ανάγνωσης πως τελικά ζούμε στην «εποχή των τεράτων» που περιέγραφε ο Γκράμσι και πως οι φοβέρες στα τέρατα δεν πιάνουν με τα ξύλινα σπαθιά που έχουμε. Πρέπει να τα ακονίσουμε, να βρούμε νέα, να δημιουργήσουμε εκεί που δεν υπάρχουν και να αναπτύξουμε αυτά που προχωράνε στην ζωή. Γιατί η επανάσταση αποτελεί την πιο δημιουργική πράξη στην ιστορία, δεν μπαίνει σε καλούπια ίσα- ίσα γεμίζει τις όποιες χαραμάδες της αφήνουν για να τις κάνει πύλες για την έφοδο στον ουρανό, και σε μια εποχή που οι εργατικές συλλογικότητες είτε διαλύονται είτε δεν υπάρχουν η τάξη θα βρει κι άλλους τρόπους, το θέμα δεν είναι άσπρο μαύρο, ή σωματείο ή πλατεία είναι συνολική πάλη ενάντια στο κεφάλαιο όπου υπάρχει και αναπαράγει τις σχέσεις του ( γιατί και το ίδιο το κεφάλαιο είναι σχέση) αυτή είναι η αντικαπιταλιστική πάλη.

    • Η συνολική σκέψη μου για την πλατεία και το πάρκο αναφέρεται στη συνολική εργασία που να ανέβει λίγο αργότερα. Θα χαιρόμουν να τοποθετηθεί στο συνολικό

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s