Le Monde: Μαρξ: μια ζωή, ένα έργο (μέρος Β’)

Le Monde: Μαρξ: μια ζωή, ένα έργο (μέρος Α’)

Συνεχίζουμε την παρουσίαση του αφιερώματος της Le Monde στο Μαρξ σε επιμέλεια και μετάφραση του Φοίβου Μάρια. Δύο  κείμενα από το 1998 του Φρανσουά Ολάντ, υποψήφιο των σοσιαλιστών στις σημερινές προεδρικές εκλογές στη Γαλλία, αλλά και του Ντανιέλ Μπενσαϊντ, σπουδαίου μαρξιστή φιλοσόφου και στελέχους του NPA που χάσαμε πριν δυο χρόνια. Όπως τονίζει ο Φ. Μαριάς “ο Μπενσαϊντ ηθελημένα ή άθελά του απαντάει σε πολλά από τα ζητήματα που θέτει ο Ολάντ”. Τα δύο κείμενα εκφράζουν και στο πεδίο της θεωρίας τις αγεφύρωτες διαφορές ανάμεσα στο Σοσιαλιστικό Κόμμα και την αντικαπιταλιστική αριστερά.

Πώς να διαβάσουμε το Μανιφέστο ;

Ένα μαχητικό κείμενο, μία πρόσκληση για προβληματισμό.

του François Hollande (Φρανσοι Ολάνντ),

τότε γενικού γραμματέα του Γαλλικού σοσιαλιστικού Κόμματος

και σημερινού υποψηφίου στις σημερινές προεδρικές εκλογές

Περιοδικό  Regards n° 36 Μάιος 1998  

Στην ανθρώπινη ιστορία, σπάνια είναι τα κείμενα το βάρος των οποίων επηρέασαν τα γεγονότα, των οποίων η πνοή περνάει έναν αιώνα και οι γραμμές αυτών επηρεάζουν την συνείδηση και την δράση εκατομμυρίων ανθρώπων. Γραμμένο από τον Μαρξ και τον Ένγκελς κατόπιν αιτήματος της Κομμουνιστικής Λίγκας και εκδόθηκε στα γερμανικά στο Λονδίνο στις 23 Φεβρουαρίου 1848 το μανιφέστο του κομμουνιστικού κόμματος αποτελεί ένα τέτοιο έργο.
Αυτές οι σελίδες του αντιπροσώπευαν αφενός ένα από τα πιο σημαντικά σύμβολα και ένα από τα πιο ισχυρά σκιάχτρα. (Αυτές οι σελίδες) Αποκρυστάλλωσαν την ελπίδα εκατομμυρίων ανδρών και γυναικών όπως και δημιούργησαν τον φόβο σε εκατομμύρια άλλους. Έδωσαν στο κόσμο ένα ουμανιστικό σχέδιο αλλά η εφαρμογή του και όσοι τη αξιώνουν πολύ συχνά χωρίς αγάλματα κατέληξαν στις καταστροφές που γνωρίζουμε. Αυτοί οι οποίοι πίστευαν για χρόνια ότι θα μπορούσαν να κρύψουν τα εγκλήματά τους πίσω από την σκιά του μανιφέστου έχουν εξαφανιστεί.
Το κείμενο όμως παραμένει. Εκατό πενήντα χρόνια από την έκδοσή του συνεχίζει να εκδίδετε  και να διαβάζετε παντού στον κόσμο. Η εκληστικότητά του ξεπερνά κατά πολύ αυτή την οποία θα είχε δικαίωμα ένα ιστορικό ντοκουμέντο ξεπερασμένο από τα σημάδια της ιστορίας. Ξαναγίνετε σήμερα αυτό το οποίο έπρεπε να είναι, ένα κείμενο του αγώνα και όχι μια πηγή αποκάλυψης μεσσιανικών δογμάτων, το μανιφέστο παραμένει μία πρόσκληση προβληματισμού διαρκώς ανανεωνόμενη πού οφείλουμε να διεξάγουμε γύρω από την ανθρώπινη απελευθέρωση.[…]
Ξαναδιαβάζοντας το Μανιφέστο το 1998, διαχωρίζω τρείς δυνατές γραμμές-ιδέες : μια παραδοχή, οδηγίες-συνταγές, μία διαδικασία (ένα τρόπο να ενεργεί κανείς).
Με μια εκπληκτική ευφυΐα γύρω από το οικονομικό σύστημα που έβλεπε να γεννιέται στην εποχή του ο Μαρξ και ο Έγκελς συνέταξαν μια παραδοχή-μια προσπάθεια να εξηγήσουν την πραγματικότητα, που η δύναμη της να προβλέπει δεν μπορεί να μας αφήσει αδιάφορους. Η δυναμική τάση του καπιταλισμού, προβλέπει ο Μαρξ, πιεζόμενος «από την ανάγκη να βρει συνέχεια νέες ευκαιρίες» θα οδηγήσει στην παγκοσμιοποίηση «στην θέση της παλιάς απομόνωσης των εθνών αναπτύσσεται μια παγκόσμια κυκλοφορία, μία αλληλεξάρτηση των εθνών». Ο Μαρξ είδε την συγκεντροποίηση των μέσων παραγωγής η οποία συνεχίζετε ακόμη σήμερα στις μέρες μας μέσα από συγχωνεύσεις και αγορές και παράλληλα τον κατακερματισμό της εργασίας η οποία συμμετέχει σε μία μεταλλαγή-μετάλλαξη στην οποία θα αναφερθώ παρακάτω.
Σίγουρα από αυτή την παραδοχή συνεπάγονται συνταγές-οδηγίες –όπως η κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας – οι οποίες για ορισμένους δεν άντεξαν στην δοκιμασία του χρόνου και για άλλους οι παραδοχές όπως – η βίαιη ανατροπή της κοινωνικής τάξης – δεν βρήκαν ποτέ την συγκατάθεση των σοσιαλιστών. Από τα δέκα μέτρα που πρότεινε το μανιφέστο αν εξαιρέσει κανείς την προοδευτική κλιμάκωση της φορολογίας, την δημόσια και δωρεάν παιδεία τα υπόλοιπα μέτρα έχουν ξεχαστεί. […]
Ο Μαρξ και ο Ένγκελς θέλησαν να χαράξουν ένα μονοπάτι προς την ανθρώπινη απελευθέρωση. Η ίδια διαδικασία σήμερα πρέπει να συνεχιστεί.[…]
Χωρίς να ισχυρίζομαι ότι  οι σοσιαλιστές έχουν το προνόμιο, οι γάλλοι σοσιαλιστές έκαναν το ζήτημα της ανθρώπινης απελευθέρωσης  βασικό στοιχείο του αγώνα τους. Συμμετέχοντας καταρχάς σε μία πολιτική απελευθέρωση του ανθρώπου, μέσω μίας Δημοκρατίας-Δημοκρατικής Πολιτείας (République) στον εκδημοκρατισμό της οποίας οι σοσιαλιστές συνεισέφεραν. Εν συνεχεία μια οικονομική απελευθέρωση χάρις σε μία σειρά από κοινωνικούς νόμους οι οποίοι περιορίζουν την εκμετάλλευση του μεγάλου αριθμού από ορισμένους λίγους, το οποίο θα ενθαρρυνόταν από το φιλελεύθερο «laissez-faire» υποκαθιστώντας «στις πολυάριθμες ελευθερίες τις τόσο ακριβο-κερδισμένες τη μόνη και αδίστακτη ελευθερία του εμπορίου» όπως έλεγε ήδη το μανιφέστο. Επιπλέον, πολυάριθμες είναι οι άλλες διαστάσεις αυτής της απελευθέρωσης. Ο διαχωρισμός κράτους-εκκλησίας (εκκοσμίκευση, laïcité) επέτρεψε να γίνει η θρησκεία από πανταχού παρούσα μία ιδιωτική υπόθεση. Το σχολείο της Δημοκρατίας εστιάζει να εγγυάται την ισότητα των ευκαιριών ενώ η Κοινωνική Πρόνοια προστατεύει τους Γάλλους από τους κινδύνους της φύσης.
Πολύ σημαντικός είναι λοιπόν όλος αυτός ο δρόμος ο οποίος διανύθηκε από την έκδοση του μανιφέστου. Αλλά η ανθρώπινη απελευθέρωση είναι εκ φύσεως μία διαδικασία ανολοκλήρωτη. Αποτελεί μία κατεύθυνση-πορεία προς την οποία πρέπει να τείνουμε, της οποίας η ουσία μας εμφανίζεται με όλο και μεγαλύτερη λεπτομέρεια υπό τον όρο ότι την προσεγγίζουμε, δηλαδή με ένα βαθμό απαίτησης όλο και πιο σημαντικό. […] Έχω την πίστη ότι το οικονομικό σύστημα στο οποίο ζούμε διαθέτει μια πολύ σημαντική δυνατότητα προσαρμογής στους παραδοσιακού πολιτικούς μοχλούς (μηχανισμούς), μέχρι  σε σημείο να τους αποφεύγει και να τους καθιστά όλο και περισσότερο μη λειτουργικούς-μετατοπίζοντας έτσι λίγο-λίγο την διαχωριστική ανάμεσα σε αυτά που υφιστάμεθα και σε αυτά που αποφασίζουμε. Αυτή η μετατόπιση-τάση υπό την ένδυση της λέξης παγκοσμιοποίηση αποτελεί κατά την γνώμη μου τον βασικό ύφαλο στην πορεία προς την ανθρώπινη απελευθέρωση. Ας συμφωνήσουμε όμως ότι : το ζήτημα δεν είναι να αγνοήσουμε αυτή την βασική τάση αλλά να απορρίψουμε το να το ανεγείρετε από μερικούς σε απόλυτη αρχή, όπως σημειώνει πολύ σωστά και με χιούμορ ο βραβευμένος με Nobel, Robert M. Solow «η παγκοσμιοποίηση… αποτελεί μια υπέροχη δικαιολογία για πολλούς» […]
Προς την ανθρώπινη απελευθέρωση
Ποια είναι τα επίδικα γύρω από τα οποία πρέπει να επιλέξουμε μια απάντηση και να μην επιτρέψουμε να μας επιβληθεί ο ρους των πραγμάτων ; Θεωρώ τρία ζητήματα σημαντικά.
Το πρώτο συγκεντρώνει μέσα του την τεχνική πρόοδο και την εργασία. Αυτά τα δύο διατηρούν με την ανθρώπινη απελευθέρωση μία αμφίσημη σχέση. Λόγω της δυσκολίας –συνεχώς μειούμενης βέβαια – άλλα επίσης λόγω του κατακερματισμού, της απώλειας της ουσίας – η οποία διαφέρει πολύ από τομέα σε τομέα – η εργασία αποτελεί ένα παράγοντα αλλοτρίωσης. Η ιστορική τάση μείωσης του χρόνου δουλειάς, παρατηρούμενη σε όλες τις ιστορικές περιόδους, δικαιολογούν την θέληση να μειωθεί αυτή η αλλοτρίωση. […] Η εργασία παραμένει παράλληλα, μέσω της επιφάνειας που δημιουργεί ανάμεσα στο άτομο και την κοινωνία ένα πολύ ισχυρό μέσο ενσωμάτωσης. Η εμφάνιση της μαζικής ανεργίας σημειώνει με οξύτητα μια νέα όψη : ένας άνθρωπος ο οποίος χάνει την δουλειά του στην πραγματικότητα χάνει πολλά παραπάνω από μια απλή δουλειά. Είναι σε αυτή την αλληλεπίδραση ανάμεσα στην αλλοτρίωση και την ενσωμάτωση που παρεμβαίνει η τεχνική πρόοδος. Θα έπρεπε να επιτρέπει να μειώνει την πρώτη – αυτοματοποιώντας τα άχαρα καθήκοντα – διαφυλάσσοντας την δεύτερη (ενσωμάτωση) διότι η τεχνική πρόοδος τρέφετε από την κοινωνική επαφή.[…]
Το δεύτερο πεδίο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το πρώτο. Αφορά την χρήση του χρόνου. Εάν οι τεχνολογικές αλλαγές επιτρέπου σε ορισμένους να εργάζονται αλλά ρίχνουν ορισμένους άλλους στην ανεργία εξαφανίζοντας ορισμένες ανειδίκευτες εργασίες, οφείλουμε να ξανασκεφτούμε ριζικά την χρήση αυτού του «ελεύθερου χρόνου» ο οποίος προσφέρεται  στους πρώτους ενώ στους δεύτερους επιβάλλεται. Οι πρώτοι παράγουν νέες ανάγκες οι οποίες μπορούνε κατά ένα μέρος να συντηρήσουν μια βιομηχανία της αναψυχής. […]
Το τελευταίο ζήτημα το οποίο πρέπει να σκεφτούμε στο δρόμο για την ανθρώπινη απελευθέρωση πιστεύω αξίζει μία παράδοξη διατύπωση: πρέπει να καλλιεργήσουμε την μισαλλοδοξία-αδιαλλαξία μας, δηλαδή να επεκτείνουμε τα πεδία των αρνήσεών μας. Είναι πάρα πολλές οι απαράδεκτες καταστάσεις τις οποίες αφεθήκαμε να ανεχθόμαστε. Η κοινωνία μας ανέχεται την αδικία, ανέχεται την μιζέρια-αθλιότητα, ανέχεται την υποβάθμιση του περιβάλλοντος, ανέχεται τους κινδύνους στην δημόσια υγεία, ανέχεται την απελπισία ορισμένων. Με άλλα λόγια είμαι σίγουρος ότι ο δρόμος της ανθρώπινης απελευθέρωσης απαιτεί από εμάς να επανεξετάσουμε ριζικά στο πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό πεδίο αυτά τα οποία θέλουμε και αυτά τα οποία δεν θέλουμε. […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s