Εβδομάδα David Harvey. Μια μικρή αναφορά στο έργο του

του Θάνου Ανδρίτσου

Σήμερα, στις 6μιση στο ΕΜΠ, θα γίνει η πρώτη εκδήλωση στα πλαίσια της εβδομάδας David Harvey, που διοργανώνεται με τη συμμετοχή του μεγάλου ριζοσπάστη γεωγράφου μετά από πρόσκληση του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών και του Εθνικού Μετσοβείου Πολυτεχνείο. Εδώ είναι η αφίσα για τις δύο πρώτες διαλέξεις του:

 

Θα γίνει και μια τρίτη με τίτλο «Οι πολιτικές επιπτώσεις της καπιταλιστικής κρίσης: Ο νεοφιλελευθερισμός ενάντια στη δημοκρατία» , την Τρίτη 26 Ιουνίου 2012, ώρα 20.00, στο παρκάκι της Τσαμαδού 10, Εξάρχεια. Περισσότερες πληροφορίες στο Red Notebook.

O David Harvey αποτελεί έναν από τους γνωστότερους αριστερούς στοχαστές, με ένα πολυετές και πολυεπίπεδο έργο, από τη δεκαετία του 60 μέχρι σήμερα. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εκκινούν από τη μελέτη του χώρου και των αστεακών μετασχηματισμών αλλά επεκτείνονται στην οικονομία και τις καπιταλιστικές κρίσεις, την μελέτη του έργου του Μαρξ και τη διδασκαλία του Κεφαλαίου , την παρακολούθηση των διεθνών σχέσεων και των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών κτλ.

Ο ίδιος είχε βρεθεί αρκετές φορές στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Η παρουσία του ωστόσο, είτε ως προσκεκλημένος του ΣΕΚ στο Μαρξισμό, ή της ΑΚ στο Bfest, επικεντρώνονταν περισσότερο στην επικαιρότητα της κρίσης και των αντιστάσεων ή από την άλλη πλευρά σε ένα σχετικά μικρό ακροατήριο ριζοσαστικών γεωγραφικών σπουδών. Η τωρινή παρουσία του είνια μια μεγάλη ευκαιρία για μια συνολικότερη επαφή του ελληνικού κοινού με το έργο του και ειδικά με την εξαιρετικά καινοτόμα και ριζοσπαστική άποψή του για τη σχέση της πόλης με την αντικαπιταλιστική πάλη και τις αστεακές αιτίες των κρίσεων. Δεν είναι επομένως μονάχα μια ακαδημαϊκή διάλεξη αλλά μια πολύ σοβαρή επιστημονική κατάθεση που συνδέεται με τον πυρήνα των σύγχρονων ερωτημάτων των κινημάτων.

Τη λογική αυτή την περιγράφει στο νέο του βιβλίο με τίτλο Rebel Cities, το οποίο θα κυκλοφορήσει τον Οκτώβρη και στην Ελλάδα από τις εκδόσεις ΚΨΜ.  Μια σύντομη περιγραφή της έκδοσης μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα του εκδοτικού οίκου εδώ.

Ένα μεγάλο μέρος του βιβλίου πατάει πάνω σε ένα εκτενές άρθρο του στην φετινή έκδοση του Socialist Register. Το κείμενό του με τίτλο «The urban roots of financial crises: reclaiming the city for anti-capitalist struggle» μεταφράστηκε σε συνέχειες (δυστυχώς όχι ολόκληρο) από το Red Notebook και μπορείτε να το βρείτε εδώ (1,2,3,4).

Από τη μεριά μου, έχω αναφερθεί στην τοποθέτηση του Harvey στο θέμα αυτό σε ένα κείμενο με τίτλο «Το πάρκο Ναυαρίνου και η πλατεία Συντάγματος. Μια συζήτηση για τον κομμουνισμό» . Στο κλείσιμο του κειμένου αυτού αναφέρεται:

«Επανάκτηση της πόλης για αντικαπιταλιστική πάλη.

Θα προσπαθήσω όμως να ανασυνθέσω το ερώτημα. Είναι αλήθεια ότι αρνούμαι την υπέρβαση των «παραδοσιακών μορφών» του εργατικού κινήματος, τα συνδικάτα και τα συμβούλια, πολλώ δε μάλλον την εκτίμηση ότι αποτελούν εκ των πραγμάτων ρεφορμιστικά όργανα, όπως υποστηρίζεται από αναρχικά ρεύματα. Αντιθέτως υπερασπίζομαι την αναγέννηση του εργατικού κινήματος για να παίξει το ρόλο της επαναστατικής πρωτοπορίας. Είναι αλήθεια επίσης ότι συμφωνώ με πλευρές κριτικής όπως ενός κειμένου με τίτλο «Στρατηγικές για την αντικαπιταλιστική μετάβαση» στο ιστολόγιο Lenin’s Tomb: «Το γεγονός ότι αυτές οι σπερματικές κομμούνες δημιουργούνται σε πλατείες και όχι σε χώρους εργασίας υποδεικνύει ότι, ανεξάρτητα από το αν η τάξη αναγνωρίζεται ως ένας κεντρικός ανταγωνισμός πίσω από αυτό τον αγώνα, οι παραγωγικές σχέσεις δεν σχηματίζουν έναν άμεσο στρατηγικό χώρο για τους διοργανωτές.»

Όμως, σκέφτομαι, τις περισσότερες φορές οι κομμούνες έξω αλλά και σε συνεργασία με τα εργοστάσια δεν έβρισκαν τον στρατηγικό τους χώρο; Πολλές φορές η ταξική πάλη δεν συγκροτούταν και γύρω από αυτό που πρώτος ο Lefebvre όρισε σαν δικαίωμα στην πόλη; Άρα πάμε ξανά το ερώτημα. Ποιος ο ρόλος της πόλης και του δημόσιου χώρου, στη προσπάθεια της αντικαπιταλιστικής ανατροπής, στην προσπάθεια για τις νέες νικηφόρες κομμούνες;

Για άλλη μια φορά θα προτείνω τη σκέψη του Harvey. Είμαι, μάλιστα, τυχερός, γιατί πάνω ακριβώς στο θέμα αυτό, επικεντρώνεται το πιο πρόσφατο κείμενο του με τίτλο «Οι αστικές ρίζες των οικονομικών κρίσεων. Επανάκτηση της πόλης για την αντικαπιταλιστική πάλη». Υποστηρίζει ότι πολλές φορές δεν ήταν το εργοστάσιο ο κυρίαρχος χώρος που εκδηλωνόταν η ταξική πάλη, ούτε οι βιομηχανικοί εργάτες πάντα το πιο πρωτοπόρο κομμάτι του προλεταριακού αγώνα. Δεν ήταν αυτό το παράδειγμα της Παρισινής Κομμούνας. Πάνω σε αυτό ήρθε μια διαφορετική ερμηνεία, κυρίως από τον Castells που αναφέρει ότι δεν ήταν μια προλεταριακή εξέγερση ή ένα κίνημα με βάση την τάξη αλλά ένα αστικό κοινωνικό κίνημα που διεκδικούσε το δικαίωμα στην πόλη παρά αναζητούσε έναν επαναστατικό δρόμο για την οικοδόμηση μιας αντικαπιταλιστικής εναλλακτικής. Και αναρωτιέται θριαμβευτικά ο Harvey: Γιατί δεν μπορούσε να είναι και τα δύο; Γιατί δεν μπορούμε να αντιληφθούμε και την πόλη ως σύνολο και τα υποκείμενα που παράγουν την αστικοποίηση σαν δημιουργούς κοινωνικού πλούτου των οποίων η υπεραξία καρπώνεται από το κεφάλαιο; Και γιατί να μην αντιληφθούμε το δικαίωμα στην πόλη σαν την αναζήτηση του ελέγχου σε αυτό που η εργατική τάξη έχει παράξει;

Στο σημείο αυτό ο Harvey συναντά τον Hardt και τον Negri, για να τους υπερβεί. Ναι, η πόλη είναι εργοστάσιο πλούτου, παραγωγός κοινών. Η κατάληψη αυτών όμως δεν είναι παρά ταξική πάλη, αντικαπιταλιστικό, επαναστατικό αίτημα « Η παραγωγή και η αναπαραγωγή της αστικής ζωής, αν και ένα κομμάτι της μπορεί να “απορριφθεί” (μια ατυχής λέξη) σαν “μη παραγωγική” σύμφωνα με τον Μαρξιστικό κανόνα, είναι παρόλα αυτά κοινωνικά απαραίτητη, κομμάτι των παρεπόμενων της αναπαραγωγής των ταξικών σχέσεων μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας.» (Harvey, 2012).

Για να τεκμηριώσει τη θέση του χρησιμοποιεί πλείστα παραδείγματα και ιστορικούς  που δείχνουν πόσο καθοριστική πλευρά της προλεταριακή πάλης ήταν η χωρική οργάνωση μέσα στην πόλη. Τέτοια ήταν τα «Σπίτια του Λαού» στη διάρκεια των Εργατικών Συμβουλίων του Τορίνο. Τέτοιες ήταν μορφές αλληλεγγύης έξω από τα εργοστάσια σε απεργίες όπως του Flint του 1937 ή στις απεργίες των ανθρακωρύχων. Τέτοιας μορφής ήταν μερικά από τα πιο σημαντικά κινήματα του μεσοπολέμου στις ΗΠΑ με επιτροπές αστέγων κ.α. «Η οργάνωση της κοινότητας υπήρξε εξίσου σημαντική στη διεξαγωγή των εργατικών αγώνων με την οργάνωση στο χώρο εργασίας.» Μάλιστα προχωρά ακόμα παραπέρα αναφερόμενος στις προτάσεις των Fletcher και Gasapin που μιλούν για εργατικές ενώσεις σε επίπεδο κοινότητας ή ακόμα και για συνδικάτα τέτοιας μορφής.

Για τον Harvey το ζήτημα της «οργάνωσης της πόλης» είναι ένα από τα σημεία- κλειδιά πάνω στα οποία οφείλει να δουλέψει η Αριστερά ώστε να αναζωογονηθεί η αντικαπιταλιστική πάλη. Θα συμφωνήσω μαζί του. Αυτό είναι και μια από τις σοβαρότερες διεργασίες που λαμβάνουν χώρα αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα. Νομίζω ότι προπλάσματα τέτοιων μορφών είναι ή μπορούν να γίνουν οι λαϊκές συνελεύσεις, οι επιτροπές αλληλεγγύης, οι πρωτοβουλίες άρνησης πληρωμών στα χαράτσια κ.α. Σε αυτή την κατεύθυνση οι μορφές που αναφερόταν ο Holloway, όπως των συνελεύσεων ανέργων, αποτελούν πραγματικό στοίχημα για την επόμενη περίοδο. Όχι όμως σαν φαντασιακές κοινότητες «υπαρκτού κομμουνισμού» αλλά σαν εργαλεία διεύρυνσης και προώθησης της αντικαπιταλιστικής πάλης. Ο συνδυασμός του αγώνα στους χώρους δουλειάς, με τοπικές επιτροπές, συνελεύσεις ανέργων και κάθε μορφή οργάνωσης στην πόλη θα αποτελέσει το αναγκαίο μέτωπο ανατροπής της σημερινής βαρβαρότητας.

Εδώ λοιπόν επανέρχονται και τα παραδείγματα ανάκτησης του δημόσιου χώρου. Μπορούν να γίνουν εργαλεία καθοριστικά για την εξέλιξη της ταξικής πάλης. Ειδικά σε μια χώρα που η πλειοψηφία των εργαζομένων δουλεύει σε χώρους με λίγους εργαζόμενους ενώ ταυτόχρονα η ανεργία καλπάζει. Όχι όμως σαν «αυτόνομες ζώνες» στον καπιταλισμό, όχι σαν οάσεις από την καθημερινότητα αλλά σαν «συνδικάτα» νέα μορφής, έκφρασης των ταξικών συμφερόντων και αναμέτρησης με το κεφάλαιο μέχρι την αντικαπιταλιστική επανάσταση. Αλλά και σαν μορφές δημοκρατίας που πράγματι μπορούν να γίνουν πειράματα μιας άλλης κοινωνίας, μιας κοινωνίας που δεν μπορεί όμως να βρίσκεται μέσα σε αυτή.»

Ένα άλλο πρόσφατο κείμενο, του φίλου Γιώργου Βελεγράκη, που ασχολείται με τη σκέψη του Harvey μπορείτε να βρείτε εδώΓια το σύγχρονο δικαίωμα στην πόλη

 Βέβαια στη Λέσχη έχουμε ασχοληθεί με μεταφράσεις και αναδημοσιεύσεις του Harvey.

Δείτε για παράδειγμα:

David Harvey: Η Ελλάδα πρέπει να κάνει στάση πληρωμών

David Harvey: Ο άγριος καπιταλισμός βγαίνει στους δρόμους

David Harvey:Το Κόμμα της Wall Street συναντά τη Νέμεση του

Ντέιβιντ Χάρβεϋ: Η Πολιτική Οικονομία του Δημόσιου Χώρου

Στο διαδίκτυο μπορεί να βρει κανείς πάρα πολλά για τον Harvey και το έργο του.

Για παράδειγμα:

Συζήτηση με τον David Harvey με την ευκαιρία της επίσκεψής του στην Αθήνα, με μέλη της ομάδας EncounetrAthens

Στο επιστημονικό περιοδικό Γεωγραφίες, θα βρείτε μια εκτενέστερη εκδοχή της συζήτησής αυτής

Συνέντευξη στους Δανάη Κυρλή και Θάνο Ανδρίτσο:

Ντέιβιντ Χάρβει: Η διεθνής κρίση εξερράγη στην Ελλάδα & Ντέιβιντ Χάρβεϊ: Ο κόσμος γυρίζει στον Μαρξ

Εξαιρετικό ενδιαφέρον έχει η ιστοσελίδα του, στην οποία μπορείτε να βρείτε τα μαθήματα του Κεφαλαίου σε μια σειρά από video που αντιστοιχούν σε συγκεκριμένα κεφάλαια. Η προσπάθεια αυτή ξεκίνησε φέτος και στη Λέσχη των Αναιρέσεων στη Θεσσαλονίκη.

Μπορείτε να πάρετε μια εικόνα για τη διδασκαλία του Κεφαλαίου από τη διάλεξη που είχε δώσει πρόπερσι στα πλαίσιο του Μαρξισμού που διοργανώνει το ΣΕΚ

Σαφώς το έργο του είναι πολύ ευρύτερο από όσο μπορεί να δείξει η ανάρτηση αυτή. Στα ελληνικά αρκετά βιβλία του έχουν μεταφραστεί. Πρόσφατα το πολύ καλό «Το αίνιγμα του κεφαλαίου». Παλαιότερα, ο «Νέος Ιμπεριαλισμός» και ο «Νεοφιλελευθερισμός».

Σημαντικότερο μεταφρασμένο βιβλίο του, όμως, και πιθανώς το γνωστότερό του είναι «Η κατάσταση της μετανεωτερικότητας».

Όπως συμβαίνει πάντοτε, μεγάλο μέρος του έργου του δεν έχει μεταφραστεί, όπως το «Social Justice and The City» που αποτελεί το πρώτο σημαντικό έργο του και μια τομή στη ριζοσπαστική σκέψη της δεκαετίας του 70, το «Limits to Capital» και το, προσωπικά αγαπημένο, « The urbanization of Capital».

Πρόσφατα, ο Κ. Χατζημιχάλης και η Ντ. Βαϊου, εξέδωσαν ένα βιβλιο, με τίτλο » Ο χώρος στην Αριστερή σκέψη» που παρουσιάζουν τη σημασία της ριζοσπαστικής γεωγραφίας μεταξύ άλλων και του D. Harvey.

To τελευταίο που θα συνιστούσα ανεπιφύλακτα είναι η συζήτηση και αντιπαράθεση μεταξύ του Harvey και τον Negri και Hardt πάνω στο τελευταίο τους βιβλίο με τίτλο «Commonwealth» που θα βρείτε εδώ

2 Σχόλια to “Εβδομάδα David Harvey. Μια μικρή αναφορά στο έργο του”

  1. […] τη λέσχη Rate this:Share this:EmailFacebookTwitterLinkedInLike this:LikeBe the first to like this. This […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s