Βιβλιοπαρουσίαση: David Harvey: Εξεγερμένες Πόλεις – Από τις πόλεις της Κρίσης στις πόλεις της εξέγερσης

του Θάνου Ανδρίτσου

Image

Βιβλιοπαρουσίαση: David Harvey: Εξεγερμένες Πόλεις

Από τις πόλεις της Κρίσης στις πόλεις της εξέγερσης

Κυκλοφόρησε το Μάρτη το νέο βιβλίο του David Harvey, με τίτλο «Εξεγερμένες Πόλεις» (“Rebel Cities”) από τις εκδόσεις ΚΨΜ σε μετάφραση της Κατερίνα Χαλμούκου. Είναι μια προσεγμένη έκδοση ενός σημαντικού όσο και επίκαιρου βιβλίου, που συμπυκνώνει μια ερευνητική πορεία χρόνων του βρετανού γεωγράφου.

Ο αρκετά γνωστός και στην Ελλάδα, λόγω των συχνών επισκέψεων του στη χώρα και των δημόσιων παρεμβάσεών του, David Harvey, είναι ένας από τους πιο αναγνωρισμένους σύγχρονους μαρξιστές. Καθηγητής στη Νέα Υόρκη και εκ των σημαντικότερων εκφραστών της ριζοσπαστικής γεωγραφίας, έχει γίνει ευρύτερα γνωστός μέσα από τις μελέτες του για τις καπιταλιστικές κρίσεις, τις μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών, το νέο ιμπεριαλισμό κ.α.. Οι «Εξεγερμένες πόλεις», του 2012, αποτελούν ένα πολιτικό- επιστημονικό μανιφέστο με σαφή στόχο την παρέμβαση στα κινήματα που έχουν εκδηλωθεί μετά το ξέσπασμα της κρίσης, από τη Γουόλ Στρήτ μέχρι την πλατεία Ταχρίρ και από το Σύνταγμα μέχρι τη Χιλή.

Η συλλογιστική του είναι αρκετά σαφής. Η αστικοποίηση είναι μια από τις πιο βασικές διαδικασίες για τη συσσώρευση και την κυκλοφορία του κεφαλαίου και ειδικά σε περιόδους κρίσης όπου το κεφάλαιο στρέφεται στη γη εξαιτίας της αδυναμίας επαρκούς κερδοφορίας από τον κύκλο της παραγωγής. Έτσι, οι πόλεις, αποτελούν βασικά πεδία στα οποία ασκείται όχι μόνο η κυριαρχία της αστικής τάξης αλλά και η οικονομική εξουσία της και η απόσπαση υπεραξίας. Αν ισχύει κάτι τέτοιο, τότε οι ίδιες πόλεις αποτελούν αρένα ταξικής αναμέτρησης και όπλο για την αντικαπιταλιστική πάλη.

Στο βιβλίο, προηγείται στην ελληνική έκδοση ένας πρόλογος του ομότιμου καθηγητή Γεωγραφίας Κωστή Χατζημιχάλη που αναδεικνύει βασικές πλευρές του έργου του Harvey και ένας εκτενής πρόλογος του συγγραφέα που αναφέρεται στη σκέψη του μεγάλου γάλλου στοχαστή Henri Lefebvre που αποτέλεσε από τους πρώτους που προσέγγισαν παρόμοιες θεωρητικές τοποθετήσεις και ακολουθούν δύο διακριτά μέρη.

Το πρώτο, αναδεικνύει βασικές παραμέτρους για τη σύγχρονη κρίση υποστηρίζοντας ότι έχει τις ρίζες της στην πόλη και ειδικά στο ρόλο της αστικοποίησης και των επενδύσεων στη γη και το χτισμένο περιβάλλον μετά την κρίση της δεκαετίας του 70. Κατά τη γνώμη του, δεν είναι καθόλου τυχαία η έναρξη της παγκόσμιας κρίσης στην αγορά ακινήτων των ΗΠΑ και της Βρετανίας. Η χρηματιστική υπερεπέκταση και όλο το ασταθές χρηματοπιστωτικό σύστημα, βασίστηκε στη γη, την αγορά κατοικίας, τις επεμβάσεις στις πόλεις και την προσπάθεια επιχειρηματικοποίησής τους και μετατροπής τους σε μηχανές κέρδους. Αυτό δεν ήταν απλά μια νεοφιλελεύθερη επιλογή αλλά μια αναγκαία πολιτική για την υπέρβαση των κρισιακών φαινομένων. Όπως περιγράφει μια φράση του Binyamin Appelbaum, ο καπιταλισμός για να ξεπερνά της ύφεση πάντοτε έχτιζε σπίτια και τα γέμιζε με πράγματα. Ή, όπως τονίζει εδώ και χρόνια ο Harvey, το κεφάλαιο βρίσκει μέσα από το χώρο μια προσωρινή και ασταθή «λύση» στα προβλήματα της υπερσυσσώρευσης από την παραγωγή και την κατανάλωση, τόσο μέσα από την επένδυση στο χτισμένο περιβάλλον και την παρέμβαση στο κομμάτι της αναπαραγωγής, όσο και μέσα από τη γεωγραφική μεταφορά και την άνιση γεωγραφικά ανάπτυξη.

Στο δεύτερο μέρος στρέφει την προσοχή του στους «αποκάτω» και στον τρόπο που μπορεί η πληττόμενη κοινωνία να αξιοποιήσει την πόλη για την αντικαπιταλιστική πάλη. Τοποθετείται κριτικά σε μεγάλο κομμάτι της «παραδοσιακής αριστεράς», που εκφράζει μια «υποτίμηση και παρανόηση της δύναμης που έχουν τα αστικά κινήματα να πυροδοτήσουν όχι μόνο ριζοσπαστικές αλλά και επαναστατικές αλλαγές» και από την άλλη, αρνείται τις αιτιάσεις των υποστηρικτών των νέων κοινωνικών κινημάτων ως αγώνες που δεν έχουν ταξικό χαρακτήρα.

Ο ανώτερος στόχος του αντικαπιταλιστικού αγώνα είναι η κατάργηση των ταξικών σχέσεων και της αντίθεσης Κεφαλαίου- Εργασίας. Όμως, η ταξική και πολιτική κυριαρχία του κεφαλαίου συντελείται από ένα σύνολο διαδικασιών στις οποίες η αστικοποίηση παίζει κεντρικό ρόλο, Κάθε αντικαπιταλιστικός αγώνας δεν πρέπει μόνο να οργανώνεται εντός της εργασιακής διαδικασίας, αλλά να διαμορφώνει μια διαφορετική πολιτική και κοινωνική εναλλακτική που αναπτύσσεται σε τοπικό αλλά και παγκόσμιο επίπεδο. Αναγνωρίζουμε τρεις βασικούς θεωρητικούς στόχους.

Πρώτον την αναδιαμόρφωση του «εδάφους» των τοπικών αγώνων. Αφού η συσσώρευση του κεφαλαίου και η απόσπαση της υπεραξίας δε γίνονται μόνο μέσα από την παραγωγή αλλά στη συνολική κυκλοφορία του κεφαλαίου μέχρι την ολοκλήρωση της υπεραξίας, τότε  οι αγώνες στο σύνολο αυτής είναι  εξίσου ταξικοί

Δεύτερον την επέκταση της σκέψης για την τάξη σήμερα. «Η ίδια η αστικοποίηση παράγεται», από χιλιάδες εργάτες. Αν μάλιστα, υιοθετήσουμε ότι η εργατική δύναμη είναι αυτή που παράγει αξία, τότε το δυναμικό αυτό αυξάνεται συμπεριλαμβάνοντας τα εκατομμύρια που απασχολούνται στο σύνολο των επιχειρήσεων και υπηρεσιών που λειτουργούν μέσα στις σύγχρονες πόλεις.

Τρίτον, το ξαναγράψιμο της ιστορίας των εργατικών αγώνων του παρελθόντος, που ακόμα και όταν βασίζονταν στους βιομηχανικούς εργάτες, είχαν πολύ ευρύτερη διάσταση μέσα στους τόπους που διενεργούνταν. Για παράδειγμα,, τα εργατικά συμβούλια στο Τορίνο συνοδεύονταν με τις κοινότητες των «Σπιτιών του Λαού» τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα.

Οι Εξεγερμένες Πόλεις είναι ένα συναρπαστικό αλλά και πολλαπλά σημαντικό ανάγνωσμα. Οι ερευνητές θα συναντήσουν μια, στέρεα μεθοδολογικά, επιστημονική κατάθεση σε ένα ανερχόμενο ερευνητικό πεδίο. Οι μαχητές των κοινωνικών κινημάτων, μια θεωρητική προσπάθεια παρέμβασης με στόχο την αναβάθμιση και τη νικηφόρα προοπτική των αγώνων. Τέλος, οι Έλληνες αναγνώστες, θα συναντήσουν αρκετές αναφορές στους πρόσφατους αγώνες τους αλλά και μια σημαντική προσφορά στη μελέτη για τη σύνδεση του εργατικού κινήματος με τα κινήματα της πόλης στα πλαίσια της ιστορικά αναγκαίας και σήμερα επιτακτικής αντικαπιταλιστικής επανάστασης.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Πριν, Κυριακή 28 Απρίλη

Διαβάστε επίσης απόσπασμα του βιβλίου καθώς και τον πρόλογο στην ελληνική έκδοση

Ένα Σχόλιο to “Βιβλιοπαρουσίαση: David Harvey: Εξεγερμένες Πόλεις – Από τις πόλεις της Κρίσης στις πόλεις της εξέγερσης”

  1. Ο προηγούμενος σχολιαστής ξέρει τη λέξη ξεκάρφωμα;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s