Ημερολόγια μιας ενδιαφέρουσας εποχής

Μάρκος Καραγιάννος, ημερολόγια μιας ενδιαφέρουσας εποχής

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί απόσπασμα από το βιβλίο του Μάρκου Καραγιάννου «ημερολόγια μιας ενδιαφέρουσας εποχής», που εκδόθηκε τον Ιούνη ου 2012 από τις εκδόσεις Νησίδες. Τον ευχαριστούμε για το απόσπασμα που μας έστειλε καθώς και για την κριτική του βιβλίου από τον Σταμάτη Μεσήνη που παρατίθεται στο τέλος.  

Φλεβάρης 8, 2011 – Aπρίλης 26, 2012 (σκόρπια)

Όψεις του ψέματος:

H αλήθεια είναι αποσπασματική. Όμως εμφανίζεται συνεχώς. Ψηφίδες της δημιουργούν ρήγματα και φτιάχνουν σενάρια. Τα σενάρια είναι πιθανότητες κόσμων. Συγχρόνως υπάρχουν και άλλες ψηφίδες. Της ίδιας συχνά αλήθειας με εκείνης άλλων ψηφίδων, που εμφανίζονται ασύνδετες. Να φτιάξει κανείς τις συνδέσεις, ναι, μια πολύ

δύσκολη υπόθεση. Να δώσει την προοπτική, αυτό χρειάζεται. Να δει μακριά: πού φτάνουν όλα αυτά. Πού έχουν ήδη φτάσει όλα αυτά.

*

Ξαφνικά όλες οι αναφορές μας βρέθηκαν στο περιθώριο. Τα τραγούδια δεν αντιστοιχούσαν πια με τίποτα. Όσα εκφράζουν πήγαν πίσω. Δεν υπάρχει χρόνος γι’ αυτά. Αφορούν όσους έχουν επιλογές. Θα γίνουν κι αυτά μνημεία μιας εποχής όπου υπήρχε κάποια κουτσή και απατηλή ευημερία. Για την ώρα, οι αναφορές θα βρεθούν σε πιο δύσβατους τόπους. Στους τόπους της θεωρίας. Εκεί ίσως καταφέρει να ξανασταθεί η μουσική, στην αρμονία που της ταιριάζει.

*

Κάποιος «Ευρωπαίος» επίτροπος το δήλωσε: «τα μέτρα έχουν σκοπό να κάνουν τους Έλληνες φτωχότερους ώστε να μην αγοράζουν ακριβά προϊόντα και να παράγουν φτηνότερα ώστε να γίνουν ανταγωνιστικά όσα παράγουν».

Με αυτή τη λογική, τα προϊόντα είναι ο κοινός παρανομαστής στον ορισμό του ανθρώπου.

Για καιρό είχε σημασία να είναι «οι Έλληνες» όπως και άλλοι λαοί, καταναλωτές, όσων κάποιοι παράγουν. Η θέση παραγωγού-καταναλωτή αναδιαρθρώνεται. Δημιουργούνται τότε νέες αντιφάσεις: ποιός θα τα αγοράζει όλα αυτά αν εκείνοι που ήταν καταναλωτές εκπέσουν από το ρόλο τους αυτό (γιατί συγχρόνως μιλούν και για αύξηση της παραγωγής /της παραγωγής προϊόντων). Νέες αγορές. Για την ώρα ίσως «οι Κινέζοι».

*

Οι ερεβομανείς* χαίρονται για την κρίση.

«Δεν διαβάζετε σωστά την κρίση» είπε ο τσεκουροφόρος που διόρισαν υπουργό «η κρίση δεν ήρθε από υπερβολικά δεξιές, ή νεοφιλελεύθερες πολιτικές, η κρίση ήρθε από υπεραριστερές πολιτικές».

Οι ερεβομανείς προτιμούν να καταστραφούν οι άνθρωποι ως έχουν, για να σωθεί τον ιδανικό τους.

«Τι είναι 50 χρόνια για την Ελλάς» λένε αυτοί που αγαπούν το πόλεμο (και ακόμα περισσότερο, το χρήμα).

Όπως στους πολέμους, οι άνθρωποι δεν έχουν καμιά αξία. Εφόσον σκάρτους τους ανεβοκατέβαζαν, τώρα βλέπουν ευκαιρία να τους καταβαραθρώσουν, ώστε να αναδυθούν κάποιοι άλλοι, πιο γνήσιοι, όπως αυτοί τους θέλουν.

Μόνο που δεν θα τους βγουν, όσο κι αν προσπαθούν. Δεν μπορούν να ελέγξουν το παρόν ή το μέλλον. Εκτός αν φτιάξουν μεταλλαγμένα ρομπότ. Πάντα κάτι θα βγαίνει στραβά. Κάτι που δεν υπάρχει στις κατηγορίες τους. Εκεί γεννιέται η ζωή.

*

«Οι Έλληνες να στρωθούν στη δουλειά» δηλώνουν ξένα μέσα. Μιλούν με γενικεύσεις: «οι Έλληνες» σα να τους γνωρίζουν όλους, με επιστημονική σιγουριά.

Στη χώρα απλώνεται ανεργία για πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους. Για να μη μιλήσουμε για τους όρους εργασίας, αυτούς που προϋπήρχαν εκεί, αυτούς που φτιάχνονται τώρα. Να μη μιλήσουμε για το τι σημαίνει δουλειά, ποιοι οι όροι που δηλώνουν την ανεργία, τι χωρίζει την εργασία από την μη εργασία (η σπάνη και ο εξαναγκασμός να πουλάς την εργασία σου για να αποκτήσεις τα προς το ζην που μονοπώλησαν [έκλεψαν] κάποιοι).

Να δουλέψουν οι Έλληνες λοιπόν πού; Να πάρουν μια τσάπα και να ξεκινήσουν να σκάβουν; Η εργασία άραγε απελευθερώνει; Είναι κοινωνική αξία η «δουλειά», ή μέσο πειθάρχησης; Δεν πρέπει η εργασία να αφορά κάτι πραγματικό, που να σχετίζεται με τις ανάγκες του ανθρώπου;

*

Είχαμε επιλογές; (γενικά, στη ζωή)

Ναι. Όχι αμέτρητες, μα κάποιες. Μπορούσαμε για παράδειγμα να πούμε «όχι» (έστω κι αν συνήθως δεν το λέγαμε, λογαριάζαμε ευκαιρίες για περισσότερες επιλογές). Ανεξάρτητα από όλες τις πολιτικάντικες ανοησίες για σωτηρίες, για τις «σωστές βάσεις» κτλ, η πολιτική της κρίσης έχει ως σκοπό να κόψει τις επιλογές.

Η κρίση μιλάει συνεχώς για μονόδρομους. Μονόδρομοι δεν υπάρχουν όμως πραγματικά, τουλάχιστο με τον τρόπο που εννοεί η οικονομική και πολιτική τάξη. Επομένως, τον μονόδρομο πρέπει να τον επιβάλλει κάποιου είδους θεσπισμένη τάξη. Η εξαθλίωση των ανθρώπων προκαλεί μονόδρομους γιατί ο νόμος της ανάγκης αποκόβει κάθε είδους επιλογής και αναγκάζει κάποιον να δεχθεί ό,τι του προσφέρεται, «άνευ όρων». Κεντρικό θέμα εδώ είναι η αξιοπρέπεια.

*

(Έχουμε άραγε κρίση;)

Τι είναι κρίση. Τι είδους κρίση επίσης;

Αν ναι, θα κάνουμε κάτι, ή όχι;

Ποιοί έχουμε κρίση, και, ποιοί θα κάνουμε κάτι

Πολλές αναλύσεις. Απόψεις επίσης.

Λίγοι απαντούν.

Τα χείλη των πολλών φέρουν τις «λίγες» απαντήσεις. Τις μικρές που φωνάζουν πολύ δίχως να λένε πολλά.

*

Κάποια στιγμή ανακοινώθηκε κρίση.

Βεβαίως, προηγήθηκαν όλες εκείνες οι φούσκες που ακούσαμε ότι έσκασαν, υπήρχε και η εμπειρία της σώρευσης και του κυνηγιού αέρος, από χρόνια, όπως και η αμετροέπεια, η έλλειψη σκοπού, οράματος και προοπτικής, για την κοινωνία, τη φύση, τους ανθρώπους.

Η κρίση προϋπήρχε μα οι περισσότεροι έκαναν τα στραβά μάτια. Οι πολιτικοί, οι τηλεοράσεις, οι εφημερίδες ανακοίνωναν πόσα καλά πήγαιναν όλα. Ο δανεισμός ήταν ακόμα εύκολος. Οικονομολόγοι προπαγάνδιζαν λογής-λογής δάνεια, εορτοδάνεια, διακοποδάνεια, καταναλωτοδάνεια κτλ. Στη σφαίρα εκείνη δεν υπήρχε κανένα πρόβλημα. Οι άνεργοι έφταιγαν οι ίδιοι γιατί τεμπέλιαζαν, γιατί είχαν κάνει λάθος επιλογές σπουδών στα 17 τους, γιατί δεν ήταν καλοί μαθητές, γιατί δεν είχαν ωριμάσει αρκετά, γιατί είχαν μάθει να τα έχουν όλα έτοιμα, γιατί δεν έκαναν σωστές παρέες, γιατί δεν κυνηγούσαν ευκαιρίες. (Όλα μόνοι τους τα είχαν κάνει, δεν υπήρχε κοινωνία, μόνο άτομα –προπαγάνδιζαν τηλεοράσεις και αντικείμενα). Στη σφαίρα εκείνη, της «κοινής λογικής» του τότε, η ανεργία δεν υπήρχε καν.

*

Ο φασισμός σε διεθνή άνοδο. Οι ακροδεξιοί του Λεπέν έκαναν την έκπληξη (ξανά) στις μίζερες εκλογές της Γαλλίας. Η «Ευρώπη» έσπευσε να καταδικάσει. Τι;

Το «λαϊκισμό» (όχι τον ρατσισμό και τον φασισμό). Για τους θεσμούς και τις ταυτότητες, που στήνονται στην Ευρώπη των τεχνοκρατών και των καπιταλιστικών λόμπι, υπάρχουν δύο πολιτικά στρατόπεδα: των τεχνοκρατών και των λαϊκιστών. Στους λαϊκιστές τοποθετούν κάθε τι ιδεολογικό, τόσο από την αριστερά όσο και από την δεξιά. Το πολιτικό παρουσιάζεται εκεί ως αναχρονιστικό, όχι ως κάτι που εκφράζει ταυτότητες, τάσεις, ιδέες και συμφέροντα. Για τους νεοφιλελεύθερους, ο «λαϊκισμός» εκφράζει το μη εφικτό. Στους τεχνοκράτες τοποθετούν το «ρεαλισμό», τη «σοβαρότητα» το «σύγχρονο», την «πρόοδο» και την «μόνη δυνατότητα» (την προσαρμογή στις ευέλικτες ανάγκες του καπιταλισμού). Οι τεχνοκράτες είναι οι φορείς που οργανώνουν την πρακτική εφαρμογή της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας. Οι τεχνοκράτες είναι το πολιτικό σκέλος του καπιταλισμού.

*

Οι αριθμοί έγιναν μια γλώσσα εξουσίας. Ίσως αυτό και να ήταν πάντα. Ένας τρόπος ερμηνείας, ένας τρόπος λογικής, ένας τρόπος άρθρωσης και ένας τρόπος ελέγχου.

Οι οικονομολόγοι έφτιαξαν ένα ακατανόητο σύμπαν πολύπλοκων αριθμών και πιθανοτήτων και εγκατέστησαν –ή ίσως έκρυψαν εκεί –μια αδιαφανή εξουσία.

Δε χρειάζεται να γίνουμε οικονομολόγοι όμως, όσο κι αν εννοούν να μας κάνουν να μην καταλαβαίνουμε, για να αποδομήσουμε αυτό το σκοταδιστικό τέρας της απολυταρχίας που καταχρηστικά αυτοαποκαλείται «οικονομία».

Η κρίση προχωράει από τα χαμηλά στα μεσαία στρώματα της κοινωνίας.

Νέοι τρόποι νόμιμου πλιάτσικου διαλύουν όσα έχτισαν σε μια ζωή κάποιοι άνθρωποι που τους είχαν υποδείξει ένα άλλο μοντέλο ζωής κάποτε.

Το λάθος τους ήταν η προσαρμογή. Το πνεύμα του «ρεαλισμού», ήταν το λάθος που αποδέχτηκαν, ένα πνεύμα που σήμαινε την προσαρμογή δίχως ερωτήσεις σε ένα χρέος που δεν προκάλεσαν οι ίδιοι, ενός χρέους που αδυνατούν να κατανοήσουν, το οποίο όμως (πικρά, ναι) αποδέχονται, γιατί δεν γνωρίζουν πως να το αμφισβητήσουν, με λόγο ή με πράξη.

*

Το θέαμα έξω μας παραδίδει στην κατανάλωση ως ενιαία «κατάσταση» (παθολογία) και αφήνει δύο διεξόδους, σε ανήμπορους, ευνουχισμένους καταναλωτές: την οργή και τον οίκτο. Και στις δύο εκδοχές, «εμείς» «φταίμε». Αλληλεγγύη από τους λίγους. Από τα ανήσυχα πνεύματα που μπορούν να δουν μέσα από το γενικευμένο ψέμα.

*

Η κρίση πέτυχε από την άποψη ότι έγινε κοινός παρανομαστής που ρυθμίζει τις ζωές, τις κουβέντες, τις σκέψεις μας σε ένα καθημερινό επίπεδο. Χρειάστηκε τεράστια κινητοποίηση του κόσμου, κράτος εκτάκτου ανάγκης, μηντιακός κανιβαλισμός, σφυροκόπημα με όρους και δεδομένα, τύψεις και ύβρεις για να επιτευχθεί σαν αντικειμενική κατάσταση.

Σωστά έλεγε ο Μαρξ, ότι ο καπιταλισμός είναι επαναστατικός.

*

Η κρίση είναι θέαμα, μαζί με όλα τα υπόλοιπα θέματα, σκηνοθετημένα ή μη – γεγονότα ή μη, σημαντικά ή μη. Ως πραγματικότητα, ανακοινώθηκε από πολιτικούς και οικονομικούς «ειδήμονες» και αναπαράχθηκε από τα μαζικά μέσα, σε πλαίσια έκτακτης ανάγκης.

Εικόνες από χρωματιστούς δείκτες, περιπέτειες αριθμών, πλάνα και σκηνές από ζωές άλλων ανθρώπων ανά τον κόσμο (υπεύθυνων και μη για την κρίση), ζωντανές αναμεταδώσεις από θυελλώδεις συνεδριάσεις (θρίλερ) γιάπηδων ανά τον κόσμο, εκκλήσεις οικονομολόγων που θύμιζαν εκκλήσεις ηγετών από άλλες εποχές, Αποκαλυπτική –εσχατολογική αφήγηση για τις ενδεχόμενες καταστροφές από την επικείμενη πτώση της «οικονομίας», κοστούμια και αυτοκίνητα, εικόνες βίας με φωτιές και με ορδές από μπάτσους να δέρνουν και με διαδηλωτές με μάσκες και μαύρα ρούχα, να πετούν πέτρες, εικόνες και πληροφορίες εξαθλίωσης για τους ευαίσθητους και τους φιλόζωους. Ένα θέαμα για όλες τις ώρες και για όλα τα γούστα, που παρουσιάζεται ως αντικειμενικότητα και ως πληροφορία. Λίγοι είναι σε θέση να μιλήσουν για τα όρια του θεάματος, τα όρια της πληροφορίας, τα όρια της αλήθειας και του ψέματος. Όπως και αν έχει όμως, υπάρχουν καλά και αποκρουστικά θεάματα. Η κρίση είναι ένα κακό θέαμα, κυρίως γιατί αποκαλύπτει ένα τεράστιο μηδέν στις «τρύπες» της οικονομίας, οι οποίες απομυζούν τις ζωές μας, τάξη-τάξη, μία-μία.

*

Καπιταλιστική (ή φεουδαρχική;) παλινόρθωση

Τεράστια χρηματικά ποσά που δεν αντιπροσωπεύουν πραγματικό πλούτο, διακινούνται ανά την υφήλιο. Τεράστιος πλούτος συσσωρεύεται σε ελάχιστους. Κεφάλαιο που δεν αναπαράγεται. Πλούσιοι αποκαλούν το λαό «πληβείους».

Εικόνες μεσοπολέμου σε μεταμοντέρνο πλαίσιο: ζητιάνοι και μεγιστάνες. Η Λαγκάρτ του ΔΝΤ, με το μπαστούνι σα μια γκροτέσκα εκδοχή του Ρόμπαξ (ο Σκρουτζ είχε μπινέδικη εμφάνιση εξάλλου), με κάτι από κόμη δράκουλα.

Η εκδίκηση των γέρων (και των κομπλεξικών): Μπερλουσκόνι και ο Στρως Καν, κωλόγεροι μπουρζουάδες που μέσο των φράγκων και της εξουσίας μασουλάνε νέα κορίτσια.

«Φορομπιχτούλης» : ένας κόρακας με κοστούμι, σε κάποιο κόμιξ των 1980’ς (σε μια μορφή αντίστασης στην τότε φάση της κρίσης και της διάλυσης του κοινωνικού κράτους), που φορολογούσε τα πάντα, ως και τον αέρα που κατανάλωναν οι λαχανιασμένοι.

*…τα σταυροδρόμια που ήξερα, έγιναν αδιέξοδα. Σελδζούκοι ροπαλοφόροι καραδοκούν. Χαγάνοι ορνεοκέφαλοι βυσσοδομούν.Σκυλοκοίτες και νεκρόσιτοι κι ερεβομανείς κοπροκρατούν το μέλλον.

(Ο. Ελύτης, Το Άξιον Εστί, ΙΑ’)

—————————————————————————————————————————————————-

Κάτι σαν κριτική…

του Σταμάτη Mεσσήνη 

O Μάρκος Καραγιάννος, με τα «ημερολόγια μιας ενδιαφέρουσας εποχής» επιχειρεί να συνδέσει ή καλύτερα να ανασυνθέσει τα θραύσματα της κρίσιμης εποχής που ζούμε. Ο λόγος του είναι βαθιά προσωπικός, υποκειμενικός, δεν διεκδικεί την επίφαση αντικειμενικότητας ενός δοκιμίου ούτε επιχειρεί να περιγράψει εξωτερικά φαινόμενα με αποστασιοποιημένο, σχετικοποιημένο τρόπο. Άλλωστε, δεν περιγράφει ένα οπτικό αντικείμενο στο χώρο, αλλά τις ίδιες τις ζωές μας. Ή μάλλον τις κοινές αντανακλάσεις μιας πραγματικότητας στις ζωές μας, μέσα από τη ματιά ενός Έλληνα που έχει βιώσει αυτό που σήμερα λέμε «βορρά» στην Ευρώπη. Δεν είναι όμως μια βιωματική εγωκεντρική αφήγηση τα ημερολόγια, ή μια εκτόνωση συναισθημάτων, μια αποφόρτιση ή αντανακλαστική αντίδραση στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Δεν διέπονται από ιδιόρρυθμο ρομαντισμό, ρηχό ψευτοκοσμοπολιτισμό ή ευσεβείς πόθους για κάτι άλλο εξωτικό. Ο θραυσματικός του λόγος αποτελείται από έντονα ερεθίσματα, ιδέες και συναισθήματα, αλλά και παύσεις, κενά, τα οποία καλείται ο ίδιος ο αναγνώστης να συμπληρώσει με τη δική του σκέψη, για να ολοκληρωθεί η αφήγηση. Βουτάει και στα βιώματα του παρελθόντος, της ιστορίας των ανθρώπων και των τόπων, όχι των γενικεύσεων και εξιδανικεύσεων, για την άντληση εμπειριών που ανταποκρίνονται στο σήμερα. Με μια εξιστόρηση που κοιτάζει κατάματα την κρίση, την κοινωνική κρίση, τη σύγχυση ιδεών, το φόβο για το μέλλον, ενώ αποδομεί όλα όσα μας χωρίζουν. Τα μέχρι χτες αόρατα, μικρά και ύπουλα που η κρίση φανέρωσε και έκανε μεγάλα. Ο Μάρκος Καραγιάννος επιχειρεί να δείξει ένα τρόπο σκέψης και πράξης, πρωτοβουλίας, που κάνει την αρχή, αλλά και αφήνει περιθώριο να συμπληρωθεί από τον άλλο, το διπλανό ή τον απέναντί μας, τον οποίο μας καλεί να γνωρίσουμε. Αποδέχεται ή και ενθαρρύνει τις αντιθέσεις, τις αντιφάσεις και προσπαθεί να τις συμφιλιώσει, χωρίς όμως να τις ταυτίσει ούτε να τις ακυρώσει, όπως κάποιος που υπηρετεί ένα ιδεώδες επαγγελίας όπου όλοι και όλα «πρέπει κάπως να χωρέσουν». Ο συγγραφέας υφαίνει μια νέα συλλογικότητα,  με επίκεντρο τον άνθρωπο, συνέχει τις ζωές μας σε αυτή την αλληλοσυμπληρωματική βάση, η οποία εξαρτάται από εμάς -σε αντιδιαστολή με την κρατούσα οικονομική αποτίμηση και ερμηνεία όσων βιώνουμε, που μας καλεί να ανταγωνιστούμε μεταξύ μας για την επικράτηση, για ένα μερίδιο στο «καλύτερο» που ολοένα ευτελίζεται. Που μας καλλιεργεί ταυτοτικές, συλλογικές ενοχές για να μας υποδουλώνει σε νόμους αλλότριους στον άνθρωπο. Με λεξιλόγιό του τις παραγκωνισμένες, τις πανανθρώπινες αξίες του Διαφωτισμού αρθρώνει ζωντανό λόγο απέναντι σε θολές έννοιες που επέβαλε στις ζωές μας ο οικονομισμός. Μας προσκαλεί να δούμε διαφορετικά ο ένας τον άλλο, για αρχή. Και να πούμε ειλικρινά την ιστορία μας.

2 Σχόλια προς “Ημερολόγια μιας ενδιαφέρουσας εποχής”

  1. […] 29/10/2011 (“Ημερολόγια μιας ενδιαφέρουσας εποχής“). […]

  2. […] “Ημερολόγια μιας ενδιαφέρουσας εποχής” σελ. 99. […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: